DESTPÊK | DAXUYANI| DOSYA| FORUM| ANONS|PRENSIP | E MAIL | ARŞÎV | WEBMAIL

Diyarbakır tarihinde taşımacılık; Develer, faytonlar, eşekler..



Kurdinfo:13:28 - 14/6/2012

Birçok aile, yaptıkları işlerle anılırdı, "Faytoncular", "Deveciler", "Katırcılar", "Eşekçiler" gibi...


 

Diyarbakır'da henüz toplu ulaşım araçlarının ve motorlu araçlarla yük taşımacılığının olmadığı yıllarda, gerek ulaşım için gerekse yük taşıma için deve, katır ve eşek gibi hayvanlardan faydalanılırdı. Ve ulaşım için atların koşulduğu faytonlar...

Birçok aile, yaptıkları işlerle anılırdı, "Faytoncular", "Deveciler", "Katırcılar", "Eşekçiler" gibi...

1900'lü yılların başında tüm dünyada olduğu gibi Diyarbakır'da da tek ulaşım ve yük taşım aracı olarak kullanılan bu yöntem, motorlu taşıtların günlük hayata girmesiyle birlikte tek tek yok olmaya başladı.

En son kalan kum taşımak için kullanılan 'Eşekçiler' ve insan taşımak için kullanılan faytoncular da 1980'li yılların başında kent hayatından çıktı.

Diyarbakır'da yük ve insan taşımacılığında ilk meslek devecilik olarak kabul edilir. Devecilik, 20. yüzyılın son çeyreğine kadar devam eden aynı zamanda taşıyıcılar içerisinde en fazla toplumsal itibar göreniydi. Çünkü özellikle kentten kente, hatta sınırların daha geniş olduğu dönemde ülkeden ülkeye yolcu ve ticari eşya taşımacılığı eşek, katır, at ve özellikle develerle yapılırdı.

Diyarbakır'da günümüzde bile yaptıkları meslekle anılan 'Deveci ailesi' mevcut.

Deliller Hanı, Hasan Paşa Hanı, Sülüklü Han gibi hanlar, insan ve yük taşımacılığı yapan meslek erbablarının uğrak yeriydi bir zamanlar.

İkinci meslek grubu Atçılar diye ifade edilebilir. Çünkü yaptıkları işle veya atın çektiği faytonla isimlendirilmişlerdir. Ancak atı araç olarak kullanan meslek grupları yaptıkları iş gereği atı kullanmaktaydılar. İşlerinden dolayı iyi bir ata binmek veya ata koştukları aracı kullanmak zorundaydılar. Atçılar kendi içinde silah, tütün, giyim..vs. gibi kaçak işleriyle uğrayan 'Kaçakçılar' ile kent hayatında insan taşımacılığı yapan 'Faytoncular' olarak anılmaktaydı.

Katır, özellikle zorlu coğrafi ve yaşam koşullarına dayanıklı oldukları için kullandıkları hayvanlarla anılan 'Katırcılar' olarak isimlendirilirdi.

Diyarbakır taşımacılığında yer alan ve araç olarak kullanılan hayvanlara göre isimlendirilen bu meslek grupları modern hayatın biçimlenmesi sürecinde yavaş yavaş ortadan kalkmıştır. Başlangıçlarında olduğu gibi ortadan kalkış sürecinde de bir sıralanma söz konusudur. Buna göre önce Deveciler, ardından bazı Atçılar ve Katırcılar ortadan kaybolmuştur.

Sonra Eşekçilik mesleği, 1985'e kadar süt güğümlerini sokaklarda taşımaya kadar sürdürmüş ve sona ermiştir.

Deveciler ve atçılar motorlu araçların ortaya çıkmasıyla tarih sahnesinden silinirken, katırcılar özellikle 'Bîn Xetê' denilen Suriye, Irak ve İran'a yapılan kaçakçılık seferlerinde bu yüzyılın son çeyreğine kadar da kullanılmıştır.

Uzun yolculuklar kamyonlarla yapılmaya başlanınca önce develer Suriçi'nde buğday dinglerini döndürmek için kullanılmaya başlandı. Ardından taksiler artmaya başlayınca dingi at ile çevirmeye başlarlar. Odunun yanı sıra ısınmak için ilk askeri birlikler ardından şehir sakinleri kömür kullanmaya başlayınca Katırlar dinge koşuldu. En son traktörler ve yollar şehir dışına çıkınca eşeklere döndürecek ding kalmamıştı.

İnsan taşımacılığı için kullanılan faytonculuk ise 1980'li yıllara kadar taksi ve dolmuşculuğun ortaya çıkmasıyla işlevini kaybetmiş ve uzun bir süre Sur bölgesinde bulunan umumhaneye müşteri taşımak için kullanılmış ve umumhanenin kent dışına taşınması sonucu bu meslek de 1990'lı yıllarda tarihe karışmıştır.

Faytoncular iki at ile kentin ana sokaklarında hasta taşıma işini de yaptıkları söylense de Hançepek Mahallesi'nden aşağı olduğu için "Aşağı Mahalle" denilen kerhane (umumhane) Saray Kapıdan yolcu-müşteri taşımaktaydılar.

En son kaybolan faytonculuğun ardından işlevini sürdüren ise eşekle yapılan taşımacılık 25 yıl kadar öncesine kadar Diyarbakır'da tercih edilen bir ulaşım aracıydı.

Eşeklerle aynı zamanda Dicle Nehri kıyısında yetişen karpuz-kavun, tuğla, kum ve belediyenin çöplerini taşırdı. Eşeklerle yapılan taşımacılık özellikle Dicle Nehri kıyısından çekilen ve yeni yapılan konutlar için kullanılmak için hazırlanan kumlarla ve ünlü Hewsel bahçelerinde üretilen sebze ve yeşilliklerin kent pazarına taşınmasıyla özdeşti.

Eşekçiler, Osmanlı döneminden beri kent için olmazsa olmaz bir meslekti. Çünkü cumhuriyetten önce Diyarbakır'ın kale kapıları sabahtan açılır, yolcu olan yada gelenler kente kabul edilir veya yolculanır ancak tek işleri kum taşımak ve Hewsel bahçelerinden yetişen ürünleri kente taşıyan Eşekçiler işbaşı yapardı.

Eşekçiler özellikle, her kapıdan adını alan Mardin Kapı Ermeni, Saray Kapı Yahudi, Urfa Kapı (Alipaşa'dan Mardin Kapı'ya kadar) Süryani, Dağ Kapı (Ulu Cami, Melik Ahmet Paşa, İskender Paşa semti arası) Arap-Türk-Kürtlerin çoğunlukla yaşadığı semtlerden kente girerdi. Yazar Ramazan Ergin, Diyarbakır'da eşeklerle yapılan meslek ve hizmetleri e-şarkiyat dergisindeki makalesinde şöyle sıralıyor:

-Kum taşıyıcılar,

-Karpuz-kavun kabuğu toplayıp taşıyanlar,

-Değirmene un taşıyanlar,

-Harman tuğla taşıyanlar,

-Çöp toplayıcı taşıyıcılar,

-Odun taşıyanlar,

-Hevsel Bahçelerinden sebze meyve taşıyanlar (Aşefçiler).

-Yük ve su taşıyıcılar

Deveciler, faytoncular, katırcılar, eşekçiler yüzyıllardır Diyarbakır'da yük ve insan taşımacılığına damgasını vuran ve bir kültür oluşturan meslekler.

Teknolojinin ilerlemesi ve motorlu araçların 19. yüzyılın sonlarından itibaren hayata girmesi ardından, bu meslekler de 20-30 yıllık aralarla tarih sahnesine karışmış oldu.

Geride, ne deveciler, ne katırcılar, ne eşekçiler ve ne de umumhaneye müşteri taşıyan faytoncular kaldı.

NUDEM ATEŞ

ANF 14 Haziran 2012




 0     MESAJLARINIZ ( Mesajên we)


 


 NÛÇEYÊN DAWÎ

Gazeteler Öcalan´ın tüm Türkiye´ye yaptığı çağrıyı menşetlerine taşıdı
08:53   22/3/2013
 Diyarbakır´daki Nevruz kutlamalarında Abdullah Öcalan´ın "Artık silahlar sussun, fikirler ve siyasetler konuşsun" çağrısı gazetelerde geniş yer buldu
Newroz Pîroz be!
21:04   21/3/2013
 Siverek Newroz Nostaljisi
Öcalan: "Bizi bölmek ve çatıştırmak isteyenlere karşı bütünleşeceğiz"
20:27   21/3/2013
 PKK lideri Öcalan’ın BDP tarafından 21.03.2013 te Diayrbekir’de düzenlenen Newroz mitinginde okunan mesajının tam metni
Li Navenda Kurdî ya Siwêregê pîrozbahîya 8ê Adarê...
17:01   10/3/2013
 8ê Adarê roja jinên kedkar û jinên kurd
Sene 1921: Koçgiri isyanı, Alişer ve Zarife
11:49   10/3/2013
 Hareketin fikri önderi ise KTC üyesi olan Baytar Nuri Dersimi’ydi.
Mir Bedirxan Üzerine Düşünceler
11:46   10/3/2013
 1839 da, Nizip’de meydana gelen, İbrahim Paşa-Osmanlı-Savaşı çok önemli bir dönüm noktası olmuştur.
´Petrol Kürtlere bağımsızlık getirecek´
17:31   8/3/2013
 İngiliz Independent Gazetesi, petrolün Iraklı Kürtlere bağımsızlık vereceğini savundu
DTK dan DDKD ye Ziyaret
16:25   7/3/2013
 DTK Eşbaşkanları Aysel Tuğluk ve Ahmet Türk, DTK Daimi Meclis üyesi Seydi Fırat, Amed´de bulunan DDKD, KADEP, ÖSP, Azadi İnisiyatifi ve HAK-PAR´a sürece ilişkin bilgi alışverişinde bulunmak ve sürece katkılarını istemek amacıyla ziyaret gerçekleştirdi.
Çaycidan al haberi
14:36   7/3/2013
 Çay ocağını ona bıraktığımda elinde kalın bi dosya vardı, okuyup gülüyordu.
”Kosova için işleyen mekanizmalar, ne Filistinliler ne Kürtler için işliyor”
14:34   6/3/2013
 Ortadoğu´da işler hak ve sorumluluklar üzerinden değil, hibe ve sadakat üzerinden yürüyor
´Kürdistan bugün Türk milliyetçiliğinin işgali altındadır´
20:54   4/3/2013
 Kürt sorunu, Kürdistan’nın Kemalizm tarafından sömürgeleştirilmesi sorunudur