DESTPÊK | DAXUYANI| DOSYA| FORUM| ANONS|PRENSIP | E MAIL | ARŞÎV | WEBMAIL

Tarihten bu güne Kürt giysileri



Kurdinfo:19:08 - 8/2/2012

Kürtler çok eski kültüre ve köklere sahiptir. Dilindeki, dinindeki, bayrağındaki renklilik giysilerinede yansımıştır


 

 

 

 

 

Kürt giysileri hakkında profesyonel  anlamda bize bırakılan miras  yok. Sadece gazete, kitap veya kütüphane arşivlerinde olan gravür çizimler mevcuttur. Kostümlerimizin izini sürmek için tarihte yolculuk yapmak gerekiyormuş. Her şeyde olduğu gibi...

 

Kostümlerimiz çok ciddi asimilasyona uğramış dejenere olmuştur. Var olma mücadelesi veren kürtler önlerine acil siyasi hedefler koyarak, siyaset yaparak kendi kültürel ve sanatsal değerlerini koruyamamışlardır. Geri dönüp arkamıza baktığımızda bizden kopup giden değerlerimiz olduğunu görebiliriz. Örneğin; giyim-kuşam, beslenme, barınma, sanat ve zanaat kültürü aslında bizleri var eden unsurlardır. Bunlar bir halkın veya ulusun iklimiyle, diniyle, coğrafyasıyla, yeraltı ve yerüstü zenğinlik kaynaklarıyla, ekonomik koşularıyla, çağa ve teknolojiye göre kendi içinde şekilenip biçim alır.

 

Cumhuriyetin gelişiyle birlikte kılık kıyafet reformu adı altında imha politikası uygulanmış ve 1924 kıyafet kararnamesi çıktığı dönemde Hani ilçesinde Salıh Bege Xeni, Şeyh Sait vs. reforuma karşı  muhtıra yazarlar ve meclise gönderilir. Ayaklanma burda başlar. Halk  kendi değerlerini, mirlerini, beylerini ve aydınlarını yitirdikten sonra yaşam kalitesi düşer. Yoksulaştıkça  kumaş ve  takılar kalitesizleşmiş özeliklerinden ve zenginliklerinden çok şey  kaybetmişler. Araştırmacılarımızın ve tarihçilerimizin izlerini sürdürdüğümüzde bu güne baktığımızda bu kanıya vardım.

 

1993 yılından beri düşlerim olan Stilize çizimlerle Kürt giysilerini, koşullarım elverdiğince araştırıp katalokta bir araya getirmek istedim. Amacım bizden sonraki  kuşaklara miras bırakarak bunlara sahip çıkmalarını, korumalarını, hatta modernize ederek çağa uygun modern kumaşlarla tarihsel, otantik, mitolojik, arkolojik, foklorik motifler, çizgileriyle ve renkleriyle tasarlayıp moda dünyasında yok sayılan, görmezlikten gelinen Kürt halkının ulusal modasını evrensel modayla harmanlayıp katkı sunmalarıdır. Dünya modası çizgi sıkıntısı çekiyor. Kıyısından köşesinden Kürt kostümlerine ilişen modacılar oldu (Cemil İpekçi). Her şeyde olduğu gibi içini  boşaltarak  yapmışlardır. Yani sosyolojik, piskolojik, arkeolojik, ekonomik ve tarihsel boyutunu katarak araştırma yapmamışlardır. Dünyadaki her halk ve ulus  insanlık için ayrı bir renktir, zenginliktir, değerdir...

 

BİR HALKI VAR EDEN en önemli  unsurlardan biri olan kostüm; yani giyim kuşam; aslında aynı zamanda o halkın dilini, kültürünü, sanatını, zanaatını, dinini, ekonomisini ve coğrafyasını  yansıtır. Mezepotamya bir çok uygarlığa beşiklik etmiştir. Medeniyetler ve uygarlıklar bu coğrafyadan yayılmıştır. Geçmişten günümüze baktığımızda  bu coğrafyada yaşayan veya yaşama mücadelesi veren en eski halklarından biri olan Kürtler, bu değerlerle var olmuşlardır. Belki de bu kadar köklü kültürlere sahip olmasaydılar bir çok halklar gibi yok olmayla mahküm edilirlerdi. 

      

Kürt illeri İpek Yolu üzerinde olduğu için güçlü ekonomiye sahiptirler. Kalitesi yüksek bir yaşam tarzı sürmüşlerdir. Dünyadaki diğer zengin ve soylu halklar gibi bugün bakıldığında soyluluğun zenginliğin izlerini taşıyorlar. Avrupalı veya Amerikalı modacılar abiye kumaşları özel tasarımlarda kullanırken, Kürtler günlük yaşamlarında kulanmışlar.Üstelik çok renkli  ve ihtişamlı...Örneğin; saten, ipek, organize, kadife, pamuklu, kendilerinin üretiği el dokuma, yünlü kumaşlar kullanmışlardı.17.yy dünya kadınları gibi uzun ihtişamlı kostümleri Kürt kadınlarında görmek mümkün.18.yy Paris'te iki ünlü moda evi bulunmaktaydı.

 

1851 THİMONNİER dikiş makinasını keşfetti.18.yy Fransız üslubu egemen. 16.Lui dönemi moda tücarlları dergiler, moda, aktüel konulu  Fransız modasını Avrupa taklit eder. 19.yy sokakta moda evleri Charles Frenderic Worth 1825-1985 modellerini ilk canlı mankenler üzerinde sunan kişidir. Belle Jardiniere büyük mağazalar günlük terzilerden taklitler sunarlar. 20.yy başında Worth'un izinde Paul Poiret defileler, mankenler, fotoğraflar, modanın yaygınlaşmasına sebep oldu. Aynı zamanda Poiret bu sırada modaya sıra dışı ayrı bir hava estirmek istedi. Avrupa da doğu havasına duyulan özlemle Paris Ünversitesi’nde Çin, Yunan, Latin, Eski Mısır, Mezepotamya, doğu olarak kabul edilen bütün bölgelerin arkeolojik eserlerini ve sanat  ürünlerini inceler. Bundan sonra ortaya çıkan modellerin de yoğun bir oryantal havası görülmekte. Şalvarlı, başta örtüler ve üç etek  modelleri podyumdaki şark odası  dekorunda  teşhir edilmekteydi. Bu defilenin adı BİN İKİNCİ GECE çok başarılı olmuştur. Pastel renklerin ve doğu motiflerinin hakim olduğu bu yeni giysi tipi bol kollu,yüksek belli etek ve pantolonlardan oluşan, kadına eskisinden çok daha fazla rahat ve serbest hareketi veren giysiler tasarlayıp sundu. 1947 Chiristian Dior eskiye dönüş, 1950 Gabriell Chanel klasik anlayış, 1965 Courreges hazır giyim... Orta halli keseler ve gençler için ünlü terzilerin simgelerinin giysilerde görülmesi, aksesuarların önem kazanması. Eskiden seçkinlerin malı olan moda, hazır giyimin gelişmesiyle toplumsal sınıfların malı olur. 19.yy-20.yy'da moda her zamankinden daha da güncellesşir. Haute Couture'nin ölümü hazır giyimin gelişmesi,  Coco Chanel'in feminist anlayışıyla kadına pantolon giydirmesi, Gucci fermuarı keşfedip çanta ve ayakkabıda kullanması...

 

Bu noktada Kürtler kendi topraklarında işgaller yaşamaya başlamışlardır. Dünyadaki değişim bu arada devam etmektedir. Moda ve aktüel  dergileri çıkmaya başlar. Modanın günümüze gelmesi, defileleri keşfetme, mankenler giydirme... Poul Poiret'in katkılarıyla oluşmuştur. 19 yy'ın güzel kadınını bir kum saatine benzetmektedir. Aşırı dar, sağlık açısından sakıncalı, çelik çubuktan oluşmuş kordonlarla bağlanan "korse" adındaki cendereden kadını kurtaran, kadının özgür giyimine katkıda bulunan birkaç modacı Poul Poireti, Coco Chanel, Cristian Dior ve günümüzün Yves Saint Laurent olarak görülebilir. Moda toplumun sosyal politik durumunu yansıtır.

 

Eğer dünden bu güne Kürt modasında halen değişim ve gelişim yoksa ve kadınlar 21. yy'da halen kum saati gibi bellerde kuşak veya kemer varsa, erkek giysilerinde halen dünden bugüne  farkı yoksa, aynı çizgilerini  taşıyorsa, bu Kürt topraklarına teknolojinin gelmediğindendir. Kürt toplumu yaşadığı sert dış müdahalelerle normal gelişme seyrini gösterememiştir. Avrupa, Amerika veya Çin modasına bakıldığında tarih içerisinde inanılmaz mesafeler kat etmişlerdir.  

 

Kürt kadın veya erkek giysilerinde değişiklik deformasyon sadece üst sınıfları yani soyluları, aristokratları, entelektüel değil toplumun her katmanını etkilemiş. Bu gün teknik ve model uygulama halen amatörce yapılıyorsa, geçmişe ait çizgiler yoksa hatta kalitesiz ise köy veya kasaba terzilerinin elinde dejenere oluyorsa, yaşadığı acıların en somut örneğidir bu.

 

Kürtler çok eski kültüre ve köklere sahiptir. Dilindeki, dinindeki, bayrağındaki  renklilik giysilerinede yansımıştır. Rengi ve çizgiyi doğadan alan Kürtler için bahar çok anlamlıdır. Baharda açan kır ve dağçiçeği gibidirler adeta.

 

Fırat'ın, Dicle'nin ve Murat'ın soğuk ve azgın suların kıyısında medeniyete beşiklik etmiş kürt halkı için  NEWROZ çok anlamlıdır. Kürtler rengini ateş ve aşktan almıştır. Baharın müjdecisidir.  Bu renklilik aynı zamanda baş bağlama  biçimlerine yansımıştır. Belli bölgelerde baş bağlama şekilleri; yaşlı, dul, gelin, kız...gibi anlamlar taşır. Bunun yanı sıra, bölgelere göre değişir. Mesela Serhat Behtinan yada Amed'de baş bağlama biçimleri biri birlerinden farklıdır. Alt giysiler dinimizin zenginliğini, esnekliğini ve hoşgörüsünü görmek mümkündür. Tüm Kürt illerinde kadın giysileri Zerduş dininin hoşgörüsünü yansıtır. Cinselliklerini ve kadınlığını öne çıkarır tarzdadır. Yani Avrupalı, Parisli kadınlar gibi giysileri  ihtişamlı ve göz kamaştırıcıdır.

     

Kürt illerinde kadınların derin dekolteli, alt şalvarı görünecek tarzda şefaf  kumaşlar, yakasız, belde kuşak, gümüş yada altın kemer bir kaç metre uzunluğunda kuşak veya puşular kadının bütün hatlarını ortaya çıkarır. İnce belli, geniş omuzlu, iri göğüslü, geniş kalçalı, kum saati görünümünü sağlardı. Yukarıda belirttiğim gibi batılı kadınlar da makbul kadın ölçulerinde olmak için o günün estetik anlayışı olan kum saati görünümü  için cendereye girmişler. Bu günün kadınları için zerafet ve estetik ön planda. Yani ölçüler 90-60-90 kadın için idaal olanıdır. Dünya modası bilimde, sanatta, teknolojide, tıpta...çığırlar açarken biz halen dünyaya varolduğumuzu anlatmaya çalışıyoruz.

 

Kürt kadınları ve erkekleri halen bu kostümleri kullanıyorlar. Bunun yanı sıra kadın ve erkekte önemli unsurlardan biri olan aksesuar ön planda kulanılmıştır. Küpeler, yüzükler, halhalar, broşlar,  hızmalar;  ellerde, ayaklarda, başta, boyunda çok gösterişli takılar;

 

Ermeni ve Süryani zanaatkarları, takı ustaları inanılmaz güzel  tasarılarla süslenmişlerdir. Batıda ise 1965'te hazır giyimle aksesuarlar önem kazanmıştır. Takı ve aksesuar birbirinden ayrılmaz iki unsurdur. Giderayak sınıflar oluşmaya başlamış ve değerli taşlar, altınlar yatırım amaçlı  kullanılmaya başlanmıştır. Üst sınıflar yakutlar, zümrütler, pırlantalar kullanırken; yoksulluk artıkça dünya modası ucuz malzemeler metal, seramik hata plastik, cam, boncuk, bujiteri takılar ortaya çıkartıldı.

 

Eskiden seçkinlerin malı olan moda aynı zamanda hazır giyimin gelmesiyle toplumsal sınıfların malı olur. Moda insan hayatına getirilen geçici yeniliktir. Bu sadece giysilerde değil, insanların kullandığı  her şeyde moda varolmuştur. Ekonomide, sanayide, kültürde, sanatta, zanaatta, bilimde, vs... Moda aynı zamanda en önemli ekonomik gelir  kaynaklardan biri ve en önemlisi olmuştur.

                                                                                                      

Ressam Nevin Güngör Reşan




 0     MESAJLARINIZ ( Mesajên we)


 


 NÛÇEYÊN DAWÎ

Gazeteler Öcalan´ın tüm Türkiye´ye yaptığı çağrıyı menşetlerine taşıdı
08:53   22/3/2013
 Diyarbakır´daki Nevruz kutlamalarında Abdullah Öcalan´ın "Artık silahlar sussun, fikirler ve siyasetler konuşsun" çağrısı gazetelerde geniş yer buldu
Newroz Pîroz be!
21:04   21/3/2013
 Siverek Newroz Nostaljisi
Öcalan: "Bizi bölmek ve çatıştırmak isteyenlere karşı bütünleşeceğiz"
20:27   21/3/2013
 PKK lideri Öcalan’ın BDP tarafından 21.03.2013 te Diayrbekir’de düzenlenen Newroz mitinginde okunan mesajının tam metni
Li Navenda Kurdî ya Siwêregê pîrozbahîya 8ê Adarê...
17:01   10/3/2013
 8ê Adarê roja jinên kedkar û jinên kurd
Sene 1921: Koçgiri isyanı, Alişer ve Zarife
11:49   10/3/2013
 Hareketin fikri önderi ise KTC üyesi olan Baytar Nuri Dersimi’ydi.
Mir Bedirxan Üzerine Düşünceler
11:46   10/3/2013
 1839 da, Nizip’de meydana gelen, İbrahim Paşa-Osmanlı-Savaşı çok önemli bir dönüm noktası olmuştur.
´Petrol Kürtlere bağımsızlık getirecek´
17:31   8/3/2013
 İngiliz Independent Gazetesi, petrolün Iraklı Kürtlere bağımsızlık vereceğini savundu
DTK dan DDKD ye Ziyaret
16:25   7/3/2013
 DTK Eşbaşkanları Aysel Tuğluk ve Ahmet Türk, DTK Daimi Meclis üyesi Seydi Fırat, Amed´de bulunan DDKD, KADEP, ÖSP, Azadi İnisiyatifi ve HAK-PAR´a sürece ilişkin bilgi alışverişinde bulunmak ve sürece katkılarını istemek amacıyla ziyaret gerçekleştirdi.
Çaycidan al haberi
14:36   7/3/2013
 Çay ocağını ona bıraktığımda elinde kalın bi dosya vardı, okuyup gülüyordu.
”Kosova için işleyen mekanizmalar, ne Filistinliler ne Kürtler için işliyor”
14:34   6/3/2013
 Ortadoğu´da işler hak ve sorumluluklar üzerinden değil, hibe ve sadakat üzerinden yürüyor
´Kürdistan bugün Türk milliyetçiliğinin işgali altındadır´
20:54   4/3/2013
 Kürt sorunu, Kürdistan’nın Kemalizm tarafından sömürgeleştirilmesi sorunudur