DESTPK | DAXUYANI| DOSYA| FORUM| ANONS|PRENSIP | E MAIL | ARŞV | WEBMAIL


filseydo@hotmail.com

Mustafa Aydogan    

ampyonya chan biserketina "Total Football"


15/7/2010

Min xwe da benda fnal

Nta min heb ku ez v care j bi kf ber xwe bidim v ampyonya chan (C) ya ftbol d re j di nav re his hizrn xwe binivsim biwenim. L kalteya maan, performansn ftbollzan, kmbna pozsyonan, rin neorganzekir, lstikn li ser bingeh bergiry, gazindn ji deng vuvuzelay away minaqeeyn li ser w, nerazbna li hember jabulany, dadwern ji dadmendy bpar hwd kfa min li min ikand. Loma min xwe da benda final va niha wek ftbolhezek, ez xwe bisprim sebira we hin hizir tbnyn xwe li v der rz dikim ku ber dyardeyn navbihur yn kfikn bi away end nivsan hatibn hizirandin.

Ftbol roj ne bi ten ftbol e, l dsan j lstikeke pir xwe e

Tev ku gelek kes dizanin, ftbol roj ne bi ten ftbol e, ew ji dervey armancn xwe yn sportf, ji bo pkanna hin armancn din j t bikarann li pa dmenn ampyonya chan yn biheytehol dilk hin rastyn din veart ne j dsan di chan de lstika her xwe, her balk ya xwedya hzeke efsn ftbol e ji aly hejmara bneran ve j h alternatva w peyda nebye herweha pir zehmet xuya ye ku lstikeke din karibe bi qas w bike ku ji her n kategoryn civakan, avn bi milyaran mirovan dagerin ser w, bi milyaran mirov ji bo temaaya w bicivin diln bi milyaran mirovan ji bo w bi hevdu re l bidin.  

Loma tev hertit j ftbol dsan lstikek e. Ftbol lstikeke pir xwe e. Her i qas roj ev lstik -wek li jor j hat dyarkirin- ji bo armancn cuda j t bikarann em nerazbna xwe li dij wan armancan nan didin ku ew awayn bikarann v lstik bi xwe dilewitnin j em dsan bi ftbol kfxwe dibin, sebira xwe p tnin p bextyar dibin. 

Helbet, hjay gotin ye; bo nimne, li lga Tirkyey gava ftbollzn ku pit golkirin ber xwe didin bneran silava leker didin j ftbol dilewitnin bnern ji v reftary re li epikan dixin, meqker, birver apemenya ku pesinn wan didin j heman fonksyon dilzin. Ev bi xwe j nana w yek ye, b mirov ftbol awa dikare ji aroveya lstikeke estetk derxne ji bo armancn qirj bi kar bne.

Wek din j div em qebl bikin ku ev lstika em pir j hez dikin, d endustralze bye ekonomya w d bi reqemn mezin t bilvkirin. Loma gava mirov ampyonya chan bi ten bi aly w y sportf ve bibne, hing mirov d wneyek km bibne.

 

Hsirn bextyary li ser bingeh xemgnya hinin din diherikin

Me got ku ftbol tev hertit dyarkir j lstikeke xwe e, mirov p kfxwe dibe. L ya her ne ew e ku div ev kfxwe li ser bingeh xemgnya hinin din be, ev bextyar li ser bingeh tkna hinin din be. Mixabin, ekvasyona w weha hatiye dann. Carinan, gava hinin ji kfan hilor dibin, hevdu himbz dikin, hsirn wan n bextyary diherikin, hinin din wek ku xany wan bi ser ser wan de hatibe xwar, wek ku felek li ser wan geryabe, dikevin ber pln xemgny heta demek bi ser hi xwe ve nayn. Ew j hsiran dibarnin, l hsirn wan yn liberketin ne, yn tkn ne. Bo nimne; pit maa fnal, spanyay li meydana ftbol hem dikenyan hem j digiryan, hollandyan j hsir dibarandin. Gava Iniestay av li ser xwe kirin ecb, hing avn Robben j ji giry sor bbn. L hsirn Iniestay yn biserketin bn yn Robben yn binketin bn. Ken giry ku ji ber zorbirin tev li hevdu bbn, xweyek dida spanyayyan hsirn ji ber zorn j holland bi ber bay xemgnyeke dijwar dixistin. Loma li gor hinan, kfa li ser bingeh xemgnya hinin din, ne dadmend ye, neheqyeke mezin e. L li gor hinin din j div mirov li encama pbirkeyn spor bi v away nenre, lewra ev encameke asay ye tu titek ji dest mirov nay ku v ekvasyon bi awayek din biguharne.

 

ampyonya chan ya ftbol

ampyonya chan ya ftbol hertim hiseke cuda li ba mirovan peyda dike. Yn ku ji bo v lstik eleqeyeke wan a zde tune be j her ji ar salan carek dikevin ber pla kelecana v ampyony. Yn ku gelek caran ji ber hezkirina min a v lstika efsn, rexne li min girtiye j di rojn ampyonya chan ya ftbol de, ji min rewa taximan dipirsin carinan j tn ba min em bi hevdu re ber xwe didin maan. Ango gelek kesn ku heta demek xwe ji v lstik bi dr dixin j her ji ar salan carek nikarin xwe ji pln kelecana v lstik biparzin yn ku carek tahma v lstik stend bi xweya w ad b, d j de!

L di v ampyonya chan de, mirov dibje qey gil gazind ji ftbol btir derketin p. Lewra ji ftbol btir vuvuzela, ji teknk sstem btir Jabulan, ji performans btir dadwern ji dadmendy bpar bn mijarn minaqeeyan. Tew gava kalteya ftbol ya hvkir j xuya neb, d gazind li d hevdu rz bn. L heger mirov bibje ku ev ampyonya chan ya ftbol bi ten d bi gil gazindan di bra me de bimne, hing d neheqyeke mezin be. Ji ber ku ev ampyon li gel jabulan, vuvuzela dadwern neheq, d bi dyardeyn xwe yn ftbol yn balk, bi rengn xwe yn cuda, bi lixwekirinn bneran yn rengorengo hwd  wek baxeyek chan y kulturn cuda j di bra me de bimne.

Ka em ji gazindan dest p bikin heta fnal bi v ampyony dakevin.

Jabulan.

V ampyonya chan ya ftbol bi gil gazindan dest p kir. Ji xwe, hinan h ber destpkirina ampyony gazind ji gog, ango ji Jabulany kiribn. Temaya lstika ftbol ya bingeh gog e. Yn ku bi v gog dilzin j ftbollz in. L di v ampyony de, gelek ftbollz hebn ku ji goga ampyonya chan ya 2010an ne raz bn. Serok UEFAy Platn j pitgirya ftbollzn neraz kir. Bi hatina taximn welatan re ya bo Afrkaya bar, deng nerazbn bilindtir b. Lewra heta niha dihat gotin; top gilover e, l me bi v ampyon re bihst ku d ftbollz dibjin; top zde gilover e. L he goga fnal ye, ango Jobulan ye, li hember w deng tu gazindan nehat bihstin.

Vuvuzela

Bi destpkirina maan re deng vuvuzelay j ket rojeva chan. Piranya mirovan rexne li vuvuzelay girt. Ji xwe, deng w diibya deng ma di kewar de dikir vingin tew gava bi hezaran vuvuzela digihtin hevdu, d vinginya ji kewarek i b, hing hem dengn ji kewaran digihitin hevdu wek vinginya ji mildanek deng derdixist. Ya her giring j deng w dengek xerb b bala bneran ji ftbol btir dikiand. Hin bi rast eciz bn ji ber v ecizya xwe rekasyoneke mirov nan da. Hinan ji ber ku titek weha di kultura wan de tune b, bi avek pik ber xwe da v pirs. L hinan j ecizya xwe bi awayek pir dijwar dyar kir heta got ku divya FIFAy vuvuzela qedexe bikiraya. Helbet ez ecizya ji ber deng vuvuzelay heta dereceyek fahm bikim, div ez li xwe mikur bm ku ez bi xwe j ji deng w pir eciz bm. L div ez bibjim ku qeblkirina qedexeyan tew di rexneyan de xuyabna nann pikdtina kulturn cuda, ji bo k hsan bin j, ji bo me kurdan nikarin ew qas hsan bin. Lewra me ji ber qedexebn pir kiandiye herweha me ji xelkn din hertim daxwaz kiriye ku div ew bi avek pik li kultura me nenrin, li hember kultura me ya cuda ern bin, xwebn bin w wek rengek ji rengn kultura chan qebl bikin. Mala Xwed ava be ku FIFAy vuvuzela qedexe nekir r neda metodn hsan ku gava mirov ji titek eciz bibe ew hza w j hebe ku karibe w qedexe bike, hing div mirov w qedexe bike. Bi ya min, divyab em li hember binecyn Afrkaya bar anda wan a cuda bitoleranstir bna. Ez reaksyonan normal dibnim, l div mirov li ser wan reaksyonan ba bihizire nehle bigihje w radey ku gefan li azadya hinin din bixwin.  

Wek din j em bixwazin j nexwazin j d vuvuzela ket jyana me; hem wek peyiveke n hem j wek enstrumaneke n. Vuvuzela bi tesra ampyonya chan ya ftbol d nema di snorn Afrkay de hilt b ik, em w pit v ampyony j di gelek qadn jyan de her bibnin. Kurt kurmanc, vuvuzela d bi ftbol re globalze b. Ji niha ve nann v yek xuya ne. Me end roj ber dt ku enstrumana protestoyeke navnetewey vuvuzela b herweha gelek bawer dikin ji niha de dest bi minaqeeya w kiriye ku mirov bi vuvuzelay dikare sixfn trbunan kmtir bike r li ber wan pevnan bigire ku rmeta ftbol dixnin. Li gor v bawery, bner d bi vuvuzelay xwe vala bikin pwst d ne bi sixfan, ne bi gotinn xerab ne j bi pevnan bimne. Ev j nana w ye ku herkes bi heman away li vuvuzeleya nanre.

Bdadmendya dadweran

Bdadmendya dadweran di ampyonya chan ya 2010an de j dewam kir. Biryarn wan dsan ftbol lewitand bawerya ftbolhezan ya bi dadweran qelstir kir. Ji xwe, bdadmendya dadweran h di man ber de dyar bb ku ji bo bedarya v ampyony hatibn kirin. Maa di navbera rlanda Fransay de, nimneya her balk e. Di nveya yekem ya dirjkirin de, Thierry Henryy goga ku Malouday bi ldana serbest a yekser avtib ba w, bi dest xwe du caran ji xwe re rast kir pas da Gallas b gol. Dadwer sereke Hanson swd gola nel wek goleke l hesiband, li pspska xwe da, ber bi embera nvek ve baz da bi v away nav xwe li bin neheqyeke mezin nivs. Herweha bi v away mala rlanday ewitand, hvyn neteweyek tk birin Fransa j bi awayek neheq and Afrkaya bar. L ji qewla xelk me, Xwed li ser heqy b nehla Fransa di ampyonya ftbol ya 2010an de bigihje mirad xwe, pit s man grp, b taxim her dawy ber xwe da mal. Tev v skandal j FIFAy ev dadwer xist nav 30 dadwern ampyonya chan ya 2010an. L newrb ew di maan de bikiraya dadwer sereke.

Ev neheqyn dadweran, ya rast, biryarn dadwern ji dadmendy bpar tesreke mezin li encamn man v ampyony bi xwe j kir. Ma gelo tu dadmend di birvebirina dadwer frans de heb ku dest Luis Fabianoy nedt Kaka bi awayek neheq ji lstik avt? Maa ngiltere Almanyay maa Arjantn Mekskay j du nimneyn biryarn neheq in. Her i qas serok FIFAy Sepp Blatter doza lbihurn kir j ev neheqyn navbihur ji hol ranebn.

Antrenor ngilterey Fabio Capelloy pit ma got ku ka teknk li ku ye daxwaza kamerayn gol kir. Capelloy herweha bal kiand ser birayarn dadweran yn neheq got; Me a kir, l dadweran aya her mezin kir. Tit ecb ew b, herkes dt ku gog xeta gol derbas kir gola ngilterey goleke l b, l ne dadwer sereke ne herdu dadwern alkar ne j dadwer arem ev yek dt! Ji xwe, yn ku divya bidtaya j ew bn, lewra ev kar wan b.

Pit van ayn beloq neheqyn ecb, hin kesn din ji berdla teknolojy, birvebirina 6-dadwer pnyar dikin. Li gor wan, heger dadwern xet hebna, hing d ayn weha nehatibna kirin ev biryarn neheq nehatibna dan.

Xuya ye ku FIFA d nema dikare v pirs weha bihle. Ji daxuyanyn berpirsyarn w j dyar dibe ku ew di demeke nzk de, ji bo v pirs li ser areyek biryar bide pk raya git bike. Hvya min ew e, FIFA d bi biryareke areser weha bike ku di man ftbol de d ftbol bi xwe mohra xwe li lstik bixne mkann biryarn dadweran yn ji dadmendy bpar bn bisnorkirin.

ampyonya chan ya 2010an

He ampyonya chan ya li Afrka bar e, ez dixwazim ber hertit xwe bisprim ziman reqeman. Wek t zann, ji 5 konsnentan 32 taxim bedar v ampyony bn: 8 welatn Amerkay, 13 welatn Ewrpay, 3 welatn Asyay 2 welatn Okyansyay. Ev reqemn ji sed ku li vira tn pkkirin, giranya konsnentan ya di ampyonya 2010an de nan didin: Amerka: %25; Ewrpa: %40.6; Afrka: %18.75; Asya: 9.4 Okyansya: %6.25. Helbet pit man grpan, giranya konsnentan ya destpk hat guhartin.

Ji 736 ftbollzn v ampyonya chan 467 kes di lgn Ewrpay de dilzin

736 ftbollz bedar ampyonya chan ya ftbol bn. Ji van 467 ftbollz lga Rsyay (14) ya Tirkyey (13) ne t de- di lgn Ewrpay de dilzin. Ango nzk %63.5 hem ftbollzn v ampyonya chan di taximn Ewrpay yn cuda de dilzin. Hjay gotin ye ku 413 ftbollz bi ten di lgn ngiltere, Almanya, talya, Spanya, Fransa Hollanday de dilzin. Ev j nana w ye, b dil ftbol li kjan welatan di kjan lgan de l dide.

Min bala xwe day, ji 184 ftbollzn 8 welatn Amerkay bi ten 53 ftbollz di lgn van welatan de dilzin. Ango pvana yn di lgn welatn xwe de dilzin %28.8 e.

Ji 299 ftbollzn welatn Ewrpay 150 ftbollz di lgn welatn xwe de dilzin. Ev j t w mahney ku nzk %50.2yan di lgn welatn xwe de dilzin.

He Afrka ye, bi 6 welatan bedar v ampyony bbn ji 138 ftbollzn van welatan bi ten 24 ftbollz -nzk %17.4 hem ftbollzan- di lgn welatn xwe de dilzin.

He Asya Okyansyay ne, giranya wan a di chana ftbol de pir bisnorkir ye h j mirov nikare bide ber ya Ewrpa, Amerka Afrkay.

Man grpan

Piranya giregirn ftbol yn ku wek favor dihatin nandan, di v kpay de bi ser neketin. Welatn wek Fransaya ku ftbollzn w Raymond Domech bi hevdu ketin talyaya di bin birveberya Marcello Lippiy ku hem ftbollzn w di Serie Ay dilzin, pastuyn xwe xurandin z vegeryan welatn xwe. talyaya ku 4 caran bb xwedya kpaya chan (1934, 1938, 1982 2006) Fransaya ku carek bb xwedya kpaya chan (1998) ne bi ten di grpn xwe de bi ser neketin, herweha di grpn xwe de bn yn her dawy j. Ji dervey wan welatn mna Danmarka, Njerya, Kamern hwd j di qonaxa man grpan de man bner xeyalikest kirin.   

Pit encama man v qonax, ez dikarim bibjim ku kfa min ji pbirkeyn grpan zde nehat. Lewra nann ftbola ku ez bi hesreta w bm, ancax bi destpkirina man ewitandin re hd hd xuya bn. Gava min ber xwe dida pbirkeyn grpan, hing min xwezya xwe bi man UEFAy yn Lga ampyonan dian. Li gor min, awanya wan man navbihur ji man grpn v ampyonya chan pir batir b, heyecana wan mezintir b kfxweya ku wan dida bneran hezkiryn ftbol ji ya grpn 32 taximan pkhat zdetir b.

Amerka: Ji dervey Honduras hem welatn Amerkay di man grpan de bi ser ketin xwe gihand heytyekfnal. Ji 7 van welatn Amerkay 5 welat di grpn xwe de bn yekem bi v away, bedarya wan a di heyyekfnal de b %43.75.

Ewrpa: Ji 13 welatn Ewrpay bi ten 6 welat di grpn xwe de bi serketin derketin heyyekfnal. Ev encam teqabul %37.5an dike.

Afrka: Gana di man grpan de b rsiptya Afrkay. Lewra ji 6 welatn Afrkay, ji dervey w tu welatek din di grpa xwe de bi ser neket. Bay xemgny li Afrkay belav b reaksyonn cuda peyda bn. Heta, ji ber ku taxim Njeryay y netewey di v ampyony de performanseke pir xerab nan dab h di qonaxa man grpan de xatir xwe ji ampyony xwastib, Goodluck Jonathan serokdewlet Njeryay bedarya pbirkeyn navnetewey heta 2 salan li taxim xwe qedexe kir. L pit reaksyona FIFAy ya li hember v biryar ku gef li endametya Njeryay hat xwarin, hing Goodluck mecbr ma ku biryara xwe ya cezakirina taxim betal bike.

Asya: Ji hers welatn Asyay Koreya bakur di grpa xwe de bi ser neket, l Japonya Koreya bar bn duyemn grpn xwe hilkiyan heyyekfnal.

Okyansya: Herdu welatn Okyansyay j di grpn xwe de bi ser neketin di heyyekfnal de bi ten ev konsnent bnner ma.

Heytyekfnal

Amerka: Di v qonax de j giranya biserketina welatn Amerkay pir dyar b. Lewra di v heyyekfnal de, ji 16 welatan 8 welat bi ser ketin ji van 8 welatn biserket 4 welat yn Amerkay bn: Uruguay, Arjantn, Brezlya, Paraguay. Bi v away giranya Amerkay ya di heytyekfnal de digihje %50y. Ganay zora Dewletn Amerkay yn Yekby bir, l div ez dyar bikim ku welat Amerkay ji bo peroja ftbola xwe hvyeke mezin da bneran.

Gola Tevez ya nel: Mekska z , an j bi awayek nerewa z hat andin. Heyf b. Heger dadwer gola ku Tevez di ofsayd de kir, nel bihesibandaya, hing maa navbera Arjantn Mekskay d awa biqedyaya?

Ewrpa: Di v qonax de, ji 6 welatn Ewrpay 3 welat ngiltere, Slovakya Portekz- tk n 3 welat Almanya, Hollanda Spanya- j bi ser ketin. Ji aly biserketin ve, giranya w %37.5 b. Lewra ji 8 welatn biserketyn v qonax 3 welat ewrpay bn.

Li gor min, maa Almanya ngilterey fnaleke z b. ngiltereya ku xwedya lga chan ya her ba b 114 ftbollzn lga w di v ampyonya chan ya ftbol de dilzt, di heytyekfnal de, bi bdadmendya dadwerek re r bi r b h di v qonax de vegerya mal.

Gola Lampard ya l: Tev ku lstika ngilterey ya di v ampyony de, ne lstikeke tetmnkar b performansa ftbollzn w hvyeke mezin nedida bneran j heger dadwer uruguay gola Lampard nel nehesibandaya maa ngiltere Almanyay bibya 2-2, ez meraq dikim, b ev ma d awa biqedyaya. Gelo ngiltere d dsan biewityaya ji heyyekfnal biketaya? Daxwaza lbihurn ya ji aly FIFAy ba b, l neheq ji hol ranekir.

Portekz heta heytyekfnal hat j p ve xatir xwe ji kpay xwast vegerya. Yek ji wan ftbollzn ku ez lstika w diecibnim Deco ye. L min di v ampyony de Deco zde nedt. Weha xuya b ku Carlos Queiroz j bawerya xwe bi Cristiano Ronaldoy dian dixwast bi w bigihitaya encam. Loma aqbeta w j b wek ya Maradonay. Herweha hjay gotin ye ku maa Portekz Spanyay j pit maa Almanya ngilterey, heger ne bi qas w be j dsan wek fnaleke z hat dtin.

Afrka: Welat Afrkay Ganaya bi ten di v qonax de j bi ser ket hilkiya aryekfnal.

Asya: Herdu welatn Asyay j di heyyekfnal de bi ser neketin. Xuya ye ku ji bo dereceyeke batir, rya van welatan h j dr e. L di v ampyony de, performansa herdu welatan tkona ftbollzn wan a li meydana ftbol bala bneran pir kiand.

aryekfnal

Di aryekfnal de Amerka bi 4 welatan , Ewrpa bi 3 welatan Afrka bi welatek temsl bn. L di v qonax de, ji 4 welatn Amerkay bi ten Uruguay bi ser ket hers welatn din Arjantn (ampyona 1978 1986an), Brezlya (ampyona 1958, 1962, 1970, 1994 2002yan) Paraguay, ango taximn welatn ku bi ftbol radizan bi ftbol radibn, di aryekfnal de as man. Nemaze Brezlya Arjantna favoryn gelek ftbolhezan, bi performansn xwe hezkiryn ftbol ecbmay hlan bi xeyalikestineke mezin ji Afrkaya bar vegeryan welatn xwe. Ji xwe, hem maa Arjantn Almanyay hem j maa Hollanda Brezlyay wek du fnaln z hatin dtin.

He Ewrpa ye, di aryekfnal de hers welatn w j bi ser ketin.

Gana di v qonax de bi ser neket, xatir xwe bi xemgn xwast Afrka di nvfnal de bnner hla.

Dil min j bi Maradonay ewit

Dil min j bi Maradonay ewit. L taxim ku hem plann xwe bi ftbollzek, ango bi Messy ve girdabin gava Almanyay ev ftbollz zevt kiribe tu planeke w y din di lstik de dyar nebe, hing i ensa w taxim heye ku li hember Almanyay bi ser bikeve? Bi ya min, Maradona b qurbana tercha xwe ev terch b sedema xeyalikestina w. Ji xwe, Maradona bi xwe pit ma got: Ev di jyana min de xeyalikestina her mezin e. Xwed dizane, b bi hezaran kesn ku li balafirgeh Buenos Aires civyabn hem ftbollzn Arjantn yn bi wan re bang dikir digot: Diego dest ji me bernede! d ji bo Maradonay bibe teselyeke awa. Tev hertit j ez h j tnagihjim, b ima hin kes dixwazin ku Maradonay ji chana ftbol bi dr bixnin. ima tkna Maradonay d kfa hin kesan bne? i menfaeta ftbola chan di v yek de heye?

 

Mess ftbollzek pir ba e, l h nebye Maradonay nezevtbar

Di aryekfnal de, yek ji wan ftbollzn her pir b mijara minaqeeyan Lionel Mess b.  Ez dixwazim ji destpk de bibjim ku li gor bawerya min, di droka ftbol de, h yek wek Maradonay nehatiye. Gelek kes hene ku ftbollzn pir ba in navn wan d di droka ftbol de bi herfn zrn bn nivsn. L Maradona ne bi ten pir ba b, ew ftbollzek komplet b.

Niha Messy diibnin w. Maradona bi xwe j xortanya xwe di Messy de dibne weha dibje: Mess Maradonay min e. Tu ftbollz ji w giringtir tune ye. Div Lio hertim bi lstik re be, div her ri bi rya w b kirin.

Mess ftbollzek pir ba e. Dibe ku hin kes weha nefikirin, l ez di nav yn niha de, Messy ftbollz her ba dibnim. He maa Arjantn Almanyay ye, Messy dsan hewil da ku tesr li encam bike me di w ma de dt ku bi markajeke ba plankir, mirov dikare nehle Mess tev bilive. Ma ensa kjan plana ba heb ku dikarb li hember Maradonay pk bihataya? Heger b bra we, ma ngilzan hem dikarb ew rawestandaya? Ftbol lstika taximan e, l hin dibjin ku Maradona bi ser xwe wek taximek fonksyon dilzt. L her i be, yn weha her ji sal carek, an j di her kpayeke chan de bi hsan dernakevin. Yn weha belk her ji sedsal carek peyda dibin.

Yn ku ji Messy j heman tit dipn, ji br dikin ku Mess ftbollzek pir ba e, heta, pir pir ba e, l div em qebl bikin ku ew h ne yek weha ye ku bo nimne, gava Almanyay man li taxim w diikand, dikarb bi taybetmendyn xwe yn deradet maa li ber wendabn txistaya bin hikm xwe ji bo taxim xwe encam biguharandaya. Helbet, ev titn dyarkir div neyn w mahney ku ew nebe Mardona j. Maradona di 21 salya xwe de, bedar kpaya 1982yan b, l ancax di ampyonya chan ya 1986an de b Maradonay bhempa. Mess j di 22 salya xwe de bedar ampyonya 2010an b. L k dikare bibje ku Mess di ampyonya 2014an de, gava temen w bigihje 26an, hing d nebe ftbollzek nezevtbar? Lewra Maradona j di 1982yan de, ne Maradonay 1986an b, dihat zevt. L di 1986an de, herkes dt ku ew d ftbollzek nezevtbar b.

Ka strikn v ampyony?

Di v ampyony de sstem tkon btir derketin p. Di piranya kpayn ber de, navn giran derdiketin p gelek taximan bi xra wan navn giran di man xwe de, goln xwe dikirin bi ser diketin. L di v kpay de j ekere b ku sstema ftbol tkon giring in ensa yn xwedyn van taybetmendyan btir heye ku bi ser bikevin. Herweha strikn n, ftbollzn ku mirov karibe bide ber strikn kpayn ber j xuya nebn. L strikn mna Ribery, Anelka, Ronaldo, Rooney, Torres, Lampard, Terry, Drogba, Etoo, Cannavaro, Alves, Kaka hwd, ango ftbollzn ew potansyel li ba wan heb ku diyan bibna sembola ampyonya 2010an, performanseke ba nan neda hvyn bnern ftbol p derxistin. Helbet hin ftbollz derketin p, l ne bi qas ku bibin strikn v ampyony. Loma mirov dikare bibje ku ev ampyon b strik qedya.

 

Nvfnal

Di nvfnal de 3 welatn Ewrpay welatek Amerkay xistib nav xwe di encam de, Uruguaya ku li gor welatn Amerkay yn din performanseke pir ba nan da j bi ser neket bi ten ewrpay di rya fnal de xuya bn.

Almanyaya favorya gelek kesan di v qonax de teslm "Total Football"a Spanyay b. Ma tu kes dikare bibje ku Almanya di nvfnal de, ji ri btir li bergiry nefikir? Bi qas ku min dt, Almanya di maa xwe ya nvfnal de, wek man xwe yn ber nelst. Lewra taxim dijek Spanya b tirsa w dyar b, loma ew b qurbana v tirsa xwe. Gelo netirsya wek man xwe yn ber bilztaya d i bibya? Li gor min, Spanyay dsan d zora Almanyay bibiraya. Heta, w d pozsyon btir peyda bikirana end goln din j bikirana. Loma Almanyay bi w lstika xwe ya bergiry, r li ber pozsyonn pirtir goln zde girt. Wek din j ev ma bi xwe j wek fnala z hat nirxandin.

Ji 23 ftbollzn Almanyay yek j ji dervey Almanyay di taximn tu welatek din de nalzin. Hem ftbollz di Bundesligay de dilzin. Ftbola ku di v ampyony de pk bneran b, berhema Joackim Low encama berdewamya w b. Ftbola ku heta nvfnal di bin birveberya Low li meydana ftbol xuya b, ftboleke njen dilk b. Loma lstika Almanyay kelecana bneran zdetir kir. Xweya ku ji v ftbola n balk - xwezya min ne bi dil w taxim be ku bibe dijek w- difrya, ber xwe da bnergehan li gel estetk dsplna v lstik ya dilk bner mest kirin. Bnern ku pit man w kfxwe dilad bn, btir hogir ftbol bn zdetir p ve hatin girdan. Bi v away, hejmara hogir hezkiryn ftbol j zdetir b. Di lstika Almanyay de taybetmendyn taximbn pir ba dyar bn. L mixabin, w j di nvfnal de, fnaleke z lst. Li gor min, ji 2 taximn v ampyony yn her ba, yek j Spanya b ya din j Almanya b.

L Almanya di nvfnal de ma du welatn ku tu car nebbn xwedyn kpaya chan, di nvfnala v ampyony de bi ser ketin hilkiyan fnal: Hollanda Spanya.

He Hollanda b, ber j du caran (1974, 1978) hilkiyab fnal.

L he Spanya b, bi 20 ftbollzn xwe yn ji La Lgay bi 3 ftbollzn xwe yn ji Lga Premier, di droka xwe de cara yekem hilkiya fnal.

Fnal

Fnala ampyonya ftbol ya 2010an %100 ewrpay b. An Hollanda, an j Spanya, kjan ji wan bibya ampyon j ferq nedikir, kpa li Ewrpay dima.

Ne Spanya tu car bb xwedya kpaya ampyonya chan ya ftbol ne j Hollanda. Spanyaya ku di droka xwe de cara yekem bb fnalsta ampyonya chan, di maa fnal de, zora Hollanday bir b ampyona chan ya 2010an.

 

Biserketina "Total Football"

Ev biserketin biserketina "Total Football" ye. He Spanya ye, li gor "Total Football" dilze. Li gor v away ftbol, ne ert e ku her ftbollz hertim li cy xwe y dyarkir bimne. Her ftbollz li gor pvena lstik, dikare bi hsan pozsyona xwe biguhare tev ku her ftbollzek ne di cy xwe y destpk de be j dikare li gor  taktka day, di pozsyona xwe ya guhart de kar xwe pk bne. Ev j ji xweber pk nay. Ji bo pkanna v yek, div her ftbollz li gel teknk kondsyoneke ba fzkeke xurt hem di rikirin de hem j di bergiry de pir jr jhat bin. Ango her ftbollz div karibe li hem devern meydana ftbol tevbigere her yek li gel kondsyon kapasteya pwst, div hostey teknke be herweha xwedy motvasyon aqilek ftbol be.

Spanyay bi v ftbola xwe nan chan da ku biserketina di ftbol de, bi ten bi kondsyoneke ba, bi fzkeke xurt, bi bezabneke nedt, bi teknkeke ahane bi ftbollzn  jhat hwd nay bidestxistin, herweha div ev taybetmendyn ha di bin kontrola mejyek ba de bn organzekirin, mna dengn amrn orkestrayek ahengdar bin div hem di rian de hem j di bergiry de, ev aheng her b parastin. 

Her i qas c war "Total Football" Hollanda be j div em qebl bikin ku roj welatek din tune ye ku karibe v yek bi qas Spanyay pk bne. Cruyff holland bi xwe j end roj ber ev rast bi lv kirib gotib Ez holland me, l ez hertim pitgirya w cureya ftbol bikim ku Spanya p dilze!

Gelo taxim kjan welat bi qas Spanyay pas dan hevdu gog bi lez bez bi rk pk gerand? Trafka pasan li ba kjan taxim ew qas xurt ew qas bi lez b? Trafka Spanyay ya pasan ne bi ten ser taximn dijek gj dikir, herweha bnern ku bi v trafk re nedigihit j diheyirandin. Gelo bo nimne; Sergio Ramos bergir bi ten di cy xwe y bergiry de lst? Ma hn dikarin bibjin, b Xavy nveklz li meydana ftbol p li kjan dever nekir? Ma ew bo nimne; di maa fnal de, bi ten wek nveklzek tevgerya, an carinan wek rexlzek ep, carinan wek rexlzek rast, carinan wek lstikvanek bergiry carinan j wek riberek xuya b?  Ev taybetmendyn navbihur li ba Andres Iniestay hem lstikvann din j bi awayek zelal xuya bn. Gava dijekn Arjantn di maan de, Messy bigirin dijekn Portekz Cristiano Ronaldoy bigirin, lstika herdu taximan tk die. Gelo hn di taxim Spanyay de k bigirin, hn karibin lstika taxim tk bibin? Li gor min, ji bo ku hn v taxim tk bibin, div hn hem ftbollzn w bigirin, an na ew bi ftbola xwe ya estetk, bi felsefeya xwe ya bhempa, bi kondsyona xwe, bi trafka pasan, bi gerandina gog ya kontrolkir bi taybetmendyn xwe yn din we gj bikin ji hal de bixnin.

Gelo kjan ftbollzn Spanyay yn cgir ji yn li meydan kmtir bn? Y di v ampyony de zde xuya neb, Fernando Torres ftbollz Lga Premier b. Gava ew di deqqeya 105 maa fnal de ket na David Villay j v bensy dest j berneda me dt ku ew ji performansa xwe ya hvkir pir bi dr ketib. Loma heger mirov bensya Fernando Torres ya di tevahya v ampyony de nehesibne, hing div mirov bibje ku k ket na k, lstika taxim xerab neb. Ma gava Jesus Navas ku di deqqeya 60 de ket na Pedroy, Cesc Fabregas ku di deqqeya 87an de ji berdla Xabi Alonsoy daket meydan, hing me k got ku Del Bosquey ima ev guhartin pk ann? Heta, gelekan ji me got ku anternor Spanyay bi van guhartinan avn kul derman kirin.

Helbet hjay gotin ye ku di man Spanyay de zehmetya golkirin dyar b. Lewra mirov dikare bibje ku Spanyaya di afirandina pozsyonan de jhat b, l di golkirin de heman performans nan neda. Heger mirov goln Spanyay yn di pvajoya v ampyony de bihesibne, hing rew batir dyar dibe: Di man grpan de: 4, di heyyekfnal de: 1, di aryekfnal de: 1, di nvfnal de: 1 di fnal de: 1. Ango Spanya bi 8 golan b ampyona chan. Ev j nana w ye ku encamn maan ne li gor kalteya lstika Spanyay bn. Her i qas gelek kes dibjin ku ev ji ber tesra ftbola dijekan ya defansv e j li gor min, div Spanya ftbola xwe ya estetk ku dijekn w j mest dike, bi pirkirina hejmara golan btir bixemilne.

Helbet, div li v der heq Almanyay ney xwarin, lewra wan ev sstem ji xwedya w ya ber batir pk an loma di man grpan de b favorya gelek kesan. Low taximek pir ba pk anb taxim w di maan de performanseke ecb nan dab. Loma piranya kesan digot ku heger weha bidome, ji xwe kpaya 2010an d bibe ya Almanyay. Heger Almanya v car neb ampyona chan, bi min sedemeke w heb, ew j ew b ku di v ampyony de Spanya heb. Heger ne ji Spanyay bya, ji xwe Almanyay ampyon ji destpk ve misoger kirib. Heger ne ji Spanyay bya, di v ampyony de tu welatek din tune b ku karbya r li ber Almanyay bigirtaya. Ji xwe, heta ku di nvfnal de hat hember Spanyay j tu taximek din xwe li ber w negirtib. Almanya herweha di man xwe yn heta nvfnal de 14 gol kiribn. Bi v away j nan dab ku zehmetya golkirin ya li ba Spanyay heb, li ba w tune b.

Ev sstem e ku ferq xistiye navbera v welat welatn din. Ev felsefe ye, ya ku di biserketin de rola sereke lstiye. Helbet, div mirov ji br neke ku ji bo v yek, hebna wan lstikvanan ert e ku taybetmendyn wan li gel lstika "Total Football" diguncin.

He Hollanda ye, di v ampyony de 12 gol kirin 5 caran j tora wan a gol li ba b, l by ku bi tu taximan re beraber j bimne, zora hem dijekn xwe bir bi v away gihit fnal. Ji 23 ftbollzan 14 kes di lgn welatn din de dilzin 9 kes j di lga Hollanday de dilzin. Kjan ftbollz di kjan lg de bilze tev ku Hollanda ji felsefeya mcd "Total Football" Rinus Michels bi dr ketiye j ftbolhez dsan d hem behsa tesra Hollanday ya di v ampyony de bikin hem j behsa meqker w Bert Van Marwijk bikin.

L div b dyarkirin ku ftbola Hollanday ya li hember Spanyay, ne ftboleke layiq fnala ampyonya chan b. Hollanda di tu man xwe yn ber de ew qas hik nelstib ew qas fal nekiribn ew qas derneketib dervey ftbol. Ji xwe, hejmara kartn zer p re j yeka sor nann v bn. Kurt kurmanc, lstika Hollanday ya di fnal de, ji qewla Cruyff ant-ftbol b.

Ziman kultura me ya ftbol

Lstika ftbol ji z ve di civaka me de j cy xwe girtiye. Kultureke civaka me ya ftbol ji z ve heye. Hezkirineke me ya ftbol ji yn gelek welatn din ne kmtir e. Minaqeeyn me yn ftbol j ji yn gelek devern chan ne hindiktir in. Lewra ev lstika ku ji hem curelstikn din globalzetir e, ji bo civaka me j lstikeke efsn ye ji bo her kategoryn civaka me j lstikeke j balktir nne.

L ziman v lstika efsn, mixabin h j bi awayek berfireh ne kurd ye. Dibe ku ziman w y bi devk hin caran bi kurd be, l he ziman w y nivsk ye, ne kurd ye. Ango dibe ku mirov karibe bibje; kultureke me ya ftbol ya devk heye, l heta niha j kultureke me ya nivsk ya xurt tune ye.

yana ziman me heye ku bersiva pwstya civak bide

Ftbol di civaka me de d bi nivsk j pwstyek e, loma ziman me j div xwe li gor v pwsty amade bike bi dereng be j bersiva w bide. Lewra her ziman li gel pwstyn civaka xwe digunce kurd j di war ftbol de d ketiye w pvajoy ku li gel v pwstya civak bigunce. Heger heta niha di v war de, termnolojyek nehatibe amadekirin, ev ne kmanya ziman me ye, kmanya civaka me ye. Lewra civak amadekirineke weha li ser ziman ferz nekiriye, da ziman j di v war de bersivek bide. Keng em v yek ji xwe re wek pwstyek bibnin v agahy bi ziman didin zann, hing wek her zimann mirov, ziman me j d xwe li gor v pwsty amade bike. Lewra wek her zimanek mirov y din, yana ziman me j heye ku bersiva pwstya civaka me bide.

Niha nemaze j bi ampyonya chan ya 2010an re nann w btir xuya dibin ku em d qma xwe bi tu zimann din nanin hewil didin ku minaqeeyn xwe yn di heq v lstik de, ji qonaxa ziman devk ber bi ziman nivsk ve biguharnin. bi v away, ziman ftbol j bikin kurd. Lewra ber gotina kurd heb, l tu tit bi qas nivsa kurd nikare xwe li ber dem bigire. 

Ftbol lstikeke pir xwe e. Li min negirin, l niha, ji bo min ftbola bi kurd xwetir e, rntir e kelecandrtir e. Bi hvya ku ziman me di minaqeeyn me yn ftbol de j bibe ziman serdest kultureke me ya ftbol ya nivsk bi lkoln iroveyn pisporn me yn zimankurd, her ku bie, xurttir dewlemendtir bibe

 

 

---
Nivsn din yn nivskar
2/10/2011  Qey gava ez bimirim tu d li ser min binivs?
16/5/2011  Resmi Dil le Sorunum Var
16/1/2011  Bir asr daha m bekleyelim?
9/1/2011  Soluum umudumdur
4/9/2010  Senden basbaya yazar olmu
2/8/2010  Hazan acya boduk
15/7/2010  ampyonya chan biserketina "Total Football"
25/5/2010  Mustafa Kemal Paaya ak mektup
14/4/2010  Nameya ji xemistan
11/1/2010  Tarihi bir yanlsama