DESTPK | DAXUYANI| DOSYA| FORUM| ANONS|PRENSIP | E MAIL | ARŞV | WEBMAIL


osman.aytar@hotmail.com

Osman Aytar    

Div tu part, rxistin kesayet xwe nexe na radeya azad a gel Kurd


20/10/2009

 

 

Gelo li gor we ji bo areseriya pirsgirka Kurd a li bakr Kurdistan di dema nzik navn de dewleta Tirk div kjan gavan bavje?

Ber ku ez bersiva pirsn we bidim, dixwazim li ser dema nzk dema navn end gotinan bibjim ku ji bo daxwaz pniyarn ku ez d li jr rz bikim giring in. Qesda mirov bi dema nzk dema navn iye, wek t zann dikare li gor kesan b guherandin. Ew girday ka mirov di derbar peroja pirsa Kurd Kurdistan de i difikire j.

 

 Ji bo min dema nzk ew dem e ku daw li siyaseta nkar mhay b dayin, pirsa ku bi sedsalan e li ser w zilim zordest heye bi awayek vekir b qeblkirin ertn demokratk azad ku li wir parastvann her babet areseriy xwe dikarin fade bikin pk bn. Dema navn, ew dem e ku di destpka w de div gel Kurd bi riya referandmek li ser peroja xwe bi xwe bryar bide. Ji ber v yek j dema navn d li gor biryara gel a azad ikil bigre. Ji ber v yek, ez d di derbar dema navn de ten pniyarek di derbar referandm de bnim ji ber aroweya bisnorkir ya van pirsn we bersivn min ez d li ser areseriyn ku dikarin bi encamn referandmeke weha bn hol nesekinim. Ew dikarin bibin babeta nivseke yan j munasebeteke din. Bi v ronkirina kurt daxwaz pniyarn (wek end ji yn her giring) min ku ez dixwazim li vir binav bikim ev in:

Di dema nzk de:


1. Dewleta Tirkiyey, gavn ku heta nuha bi nav Vekirina Kurd /Vekirina demokratk avtine div biparze v pvajoy div dom bike.

2. Dewlet div ber her tit d Kurdbna pirsa Kurd hebna welat wan Kurdistan qebl bike dev ji wan helwestn tradisyonel n ku Kurdan pereyek ji neteweya Tirk nandidin berde. Di vr de pir giring e ku snorn cografk siyas yn Kurdistana ku heta nuha di bin dagirkeriya dewlet de ye bn diyarkirin. Ew diyarkirin ji perwerdekariya bi Kurd heta hem areseriyn din n siyas pir giring e.

3. Encamn ew siyaseta nkar, kutin, sirgnkirin neheqiy ya li hember Kurdan div bn qeblkirin wek dewlet jibo telafkirina wan helwesteke vekir bn nandayin.

4. Bi v naskirina Kurdbna pirsa Kurd welat Kurdan, Kurdistan, div qanna esas qannn din bn guherandin qedexeyiyn (him yn qann, him yn praktk) li ser ziman, kultur, nasname siyaseta Kurd bn rakirin.

5. Dewlet div hem girtiyn siyas serbest berde r li ber yn li dervay welet in veke. Di v pvajoy de div gotinn wek efkirin poman neyn bikarann ji ber ku ew riya munaqeeyn k y k ef bike k poman e vedike ku ew dikarin bibin sebebn muneqeeyn bberhemdar.

6. Hem sondn (ya li dibistann seretay, li parlamentoy, li eskeriy hwd.) ovenst njadperest div bn rakirin ger sondn weha pwist bin ew dikarin li gor pvann demokratk, vekhev civatn pircurey bn amadekirin.

7. Di dibistann dewlet (ji dibistana seretay, yan ilkokul) yn li Kurdistan de bi haziriyeke maql div perwerdekirina bi ziman Kurd b destpkirin. Di destpk de dikare di heft de end dersn Kurd hebin ku ew ji hemyan re mecbr bin. Pit re perwerde hem div bi Kurd be, l heft end dersn mecbr div ji bo frbna ziman Tirk bin.

8. Div dezgehn wek artea taybet, tmn xiss, parzgern gundan b rakirin, dev ji operasyonn hey bn berdan ordiya Tirkiyey vegere qerargehn xwe. Pit vegera bo qerargehn xwe away mayina Ordiya Tirk li Kurdistan j div li gor encamn referandma ku div di dema navn de pk b tayin bibe.

9. Ji bo gund, mezra cih warn wrankir ku di encama er dehsaln dawn de hatin hole div programeke encamdar b amadekirin; ji bo zerarn kes malbatan div tazmnat b dayin.

Di dema navn de:


1. Div dewlet helw bide ku di pey ertn demokratk azad de referandmek pk b ku li wir gel Kurd bi radeya xwe azad bikaribe li ser peroja xwe di navbera areseriyn cuda de biryar bide. Wexta di ertn azad demokratk de Kurd li ser peroja xwe xwediy biryar bin, encamn referandm i dibin bila bibin, ger r li ber xwe fadekirin xwerxistinkirina nrnn ku hindikay de mane, ney girtn div hem al htirama encaman bigrin.

Gelo ji bo bi dest xistina mafn xwe yn netewey ji bo perojeke bihz di dema nzik navn de div Kurd i bikin?

Di dema nzk de:

1. Kurd div hewl bidin ku dewleta Tirkiyey wan daxwazn dema nzik n ku min li jor binavkirin yn wek wan bicih bne. Di v pvajoy de div b zann ku guherandinn ku daxwazn weha hinbz dikin, ji bo dewleta Tirkiyey raya git ya Tirk ne bproblem in ji ber v yek j div mirov hay ji provakasyon gavn bwext hebe, nekeve dafika xrnexwazan.

 

2. Ji ber ku gava hey ji bo ikandina hin tabyan bi fireh munaqeekirina pirsa Kurd Kurdistan giring e, div ew aliyn poztf n v gav bi vekr bn ziman pitgir ji bo wan b dayin. Kurd div di v war de realstn vzyoner bin. Ew perspektfek e ku qmet dide hem gavn (i bik i mezin) ku xzmeta areseriya dadimend, demokratk payidar dikin. Ji ber v yek mirov dikare wek prensb bi vekir bibje ku, di bin desthilatdariyn demokratk de, gavn nuha yn hukmet ji nkara ber, otonomiya kultur ji gavn nuha, otonomiya herm ji otonomiya kultur, federasyon ji otonomiya herm, konfederasyon ji federasyon, serxwebn ji konfederasyon gaveke siyas civak ya pdetir e. Li gor baweriya min div bi perpektfeke weha, bey ku gavek ji van areseriyan qurbana yn din b kirin, pwist e ku Kurd bikaribin pvajoja hey bi pvajoyn nuh n din bixemilinn.

 

3. Div Kurd ji bo ku statuya Kurdan, ya welat wan Kurdistan dagirkeriya dewleta Tirkiye ya li Kurdistan b naskirin, xwediy helwesteke pir vekir bin. Di v war vatiniyeke taybet dikeve ser mil part, rxistin kesayetiyn Kurd. unk heta ku nav pirs rast ney lkirin, munaqeeyn weha her gav dikarin bixetimin mentalteye dagirkeriy xwediy giran be.

 

4. Div tu part, rxistin kesayet xwe nexe na radeya azad a gel Kurd. Pir normal e ku her kes li gor br baweriya xwe pniyaran bne, l ew div s nexin ser daxwaza radeya azad a gel Kurd.

 

5. Kurd div giraniyeke taybet bidin yekitiya nava xwe. Taybet j li hember hzn xrnexwaz div Kurd bikaribin bi siyaseteke hevbe derkevin hol ku doza netewey nebe qurbana hin berjewendiyn grb exs.

 

6. Div hewl b dayin ku ertn demokratk azad pk bn ku li wir hem babetn areseriy dikarin bi azad bn ziman. Di vr de j Kurd div bi srar bin.

7. Div hewl b dayin ku di pvajoja jiholrakirina dezgehn wek artea taybet, tmn xiss, parzgern gundan, bidawanna operasyonn hey yn ordiya Tirkiyey vegera ordiy bo qerargehn xwe de PKK j alakiyn li hember ordiya Tirkiyey bisekinne hzn xwe bikne dervay snorn dewleta Tirkiyey heta ku areseriyeke dadimend, demokratk payidar b dtin bi qeblkirina dareya herma Kurdistana Bar li wir bimnin.

Di dema navn de:

1. Di ertn demokratk azad de pkanna referandum gelek vatin dixne ser miln part, rxistin kesayetiyn Kurd j. Div mirov di v areseriya ku radeya azad a gel Kurd dixe navenda xwe de bi srar be. Form naveroka pirsn referandm b ik ne hsan in l ger niyeta dewlet ne xirab be Kurd j bi berpirsiyar tevger bikind j iwan re areser bn dtin. Li vir problema her mezin binavkirina snorn Kurdistan ye. Wek t zann pirsa snoran, di areseriyn wek federasyon otonom de j li gelek welatan pirseke mezin bye. Wek mnak, li Kurdistana Bar hebna pirsgirka Kerkk ya hin cihn din di v war de ji bo me Kurdn Kurdistana Bakur j tij tecrbe ye. L wek ku tecrbeyn li Kurdistana Bar li hin welatn din j nan didin, di gel van pirsan j pvajoya biryardayina gel a li ser peroja xwe dikare pve bie. Wexta ew helb, d hin problemn pirsa k y di referandm de deng bide j hel bibin.

 

Wek t zann, pirsa dengdan pirseke nehsan e pirseke hin geln din n ku bi sedsalan in li Kurdistan dijn e j. Nifsa mezin a karmendn dewlet yn li Kurdistan ku ne Kurd in Kurdn bi dara zora dewlet ko bajarn Tirkiyey kirine j ji wan pirsan in ku d di pvajoja referendm (ger pvajo bighje w der) de bn hol. L pirsa snorn yek ji wan pirsn sereke ye. Ji xwe snorn Kurdistana Bakur ne bell bin, ew ji bo areseriyn wek federasyon otonom j problem in. Ji aliy din, referandmn ku li Quebec Tmora Rojhilat hatine kirin ji bo Kurdan tij tecrbe (ji aliy tespta dengdaran heta formn pirsn w) ne. Ew hin munaqeeyn ku di apemeniya Tirkiyey de di derbar referandm de hatin kirin bi fen antaj tij ne. Referandm ne ew e ku Kurd ya d ji Tirkiyey veqetin yan j wexta nexwazin veqetin d di sstema royin a unter de bijn. Ji ber v yek, di referandmeke weha de, her km div du pirs hebin. Yek ji wan div ew be ku Kurd di derbar veqetandin de (er yan na) biryar bidin. Ya duyem j ew e ku, ger di encama bersivn pirsa yekemn de biryara mayina bi Tirkiyey re derkeve, div Kurd bikaribin li ser babeta (konfederasyon, federasyon, otonom, sstema merkez hwd.) bihevdu re mayina bi Tirkiyey re bryar bidin. Di referandmeke weha de, w dem ger dengek min hebe, ne ku areseriyn din ji bo Kurdan xerab in, ji bo ku Kurd Kurdistan nema mexdrn bahozn Ankaray bin; areseriyeke dadimend, demokratk payidar pk be Kurd bikaribin wek pereyek ji netewe welat perekir bijn hereket bikin, di pirsa yekemn de ez d deng er, yan deng xwe ji bo Kurdistaneke serbixwe bikar bnim, ji bo pirsa duyemn j ez d deng xwe ji bo konfederasyon/federasyon (girday kijan ji wan herduyan wek terch hebe) bikar bnim.

 

Ger ew referandm di ertn demokratk de hatibe kirin, encamn w ne bi dil min bin j, yan ger dervay serxwebn konfederasyon/federasyon riyeke din hatibe terch kirin j, wek kesayetiyek Kurd d ji bo min ew encam mer bin, l ez d bi awayn demokratk, bey ku li hember destketinn hey bim, ji bo armancn xwe yn drdirj j kar bikim. Li gor baweriya min, ev perspektf, perspektfeke realst a vzyoner e ku dikare civat welat Kurdan, bey ku vzyonn siyas bide aliyek, ji nuha ve gav bi gav ava bike.

 

Osman Aytar k ye?

Osman Aytar, di sala 1960 de li Kurdistana Bakur li bajar Swreg (Siverek) hatiye dinyay. Xwendina xwe ya seretay navend li Swreg, ya lsey li Adyaman-Besniy temam kiriye. Di sala 1982yan de ji ber sebebn siyas dev ji Fakulteya Tib ya Diyarbekir berdaye derketiye dervey welt li Swd bicih bye. Di hin partiyn Kurdistana Bakur de di organn birvebir de kar kiriye. Di sala 1986an ji bo kar siyas vegeriyaye welt di saln 1990 1993yan de du caran ji bo xebata xwe ya siyas rewenbir hatiye girtin. Demek berpirsiyariya git ya rojnameya Medya Gnei ku li Istanbul der diket kiriye. Ji bo du nivs axaftineke xwe 6 sal cezay heps girtiye ji ber v yek careke din di sala 1994an de derketiye dervey welt vegeriyaye Swd.

Aytar, pit wegera bo Swd li Unversteya Stockholm dest bi xwendina sosyolojiy kiriye, di sibata 2007an de doktoraya xwe di bea sosyolojiy de temam kiriye bye doktor sosyolojiy. Aytar, nuha li Swd dimne li Unversteya Stockholm, li Xwendingeha blind a Malardalen li nversteya Uppsalay wek lkolner mamoste kar dike. Aytar, di sala 2000 de, ji bo hin pirs pirsgirkn jngeha Kurdistan, bi nave Foruma Jngeha Kurd (www.kurdforum.com) rpeleke nternet avakiriye. Aytar, endam Komeleya Nivskarn Kurd li Swd Yektiya Nivskarn Swd ye. Aytar, zewic ye du zarokn w hene.

Berhem:

Bey bi dehan gotarn ku di kovar rojnameyn Kurdan de bi Kurd Tirk hin gotarn ku bi munasebeta lkolneriya li nversteyn Swd bi Swd derketine kitbn Aytar yn ku hatine weandin ev in:

Mngfaldens organisering: Om integration, organisationer och interetniska relationer i Sverige (Birxistinkirina pircurey: Li ser ntegrasyon, rxistin tkiliyn nteretnk n li Swd), teza doktoray ya li Universteya Stockholm, 2007, Swd.
Integration i mngfald: en studie av sex invandrargruppers upplevda integration i Sverige (ntegrasyona li pircurey: Lkolnek li ser serphatiya ntegrasyon ya e grbn biyan ili Swd), lkoln, 1999, Swd.
Kurdistana Bi Fft-fft, hevpeyivn,1995, Kurmanc.
Hamidiye Alaylarndan Ky Koruculuuna (Ji Alayn Hemdiy Heta Parastvann Gundan), lkoln, 1992, Tirk.
Krdn Maks Talihi ve Gneydou Anadolu Projesi (Bextreiya Kurdan Projeya Anadolya Bar Rojhilat), lkoln, 1991, Tirk.

 

http://www.hawar.hk-mg.net/DOSYEYENTAYBET/2009/nexsere/osmanaytar.html

 

---
Nivsn din yn nivskar
21/12/2012  Hesreta xwikeke pik a pey wendabna biray xwe
5/5/2010  Nivseke derengmay: Ji bo dehsaliya wefata An
19/11/2009  Neden demokratik ve zgr bir referandum?
20/10/2009  Bu kalp seni unutur mu? Bir TV dizisinin dndrdkleri
20/10/2009  Div tu part, rxistin kesayet xwe nexe na radeya azad a gel Kurd
26/9/2009  Siyaseteke realst a vzyoner pwist e
10/8/2009  Perebna Kurdistan, vzyon hin karn pwist (*)
1/7/2009  Di siyaseta Kurdan de birneke kr