DESTPK | DAXUYANI| DOSYA| FORUM| ANONS|PRENSIP | E MAIL | ARŞV | WEBMAIL


osman.aytar@hotmail.com

Osman Aytar    

Siyaseteke realst a vzyoner pwist e


26/9/2009

Hn v gava ku hukumet dixwaze bavje ewe dinirxnin?

Herend munaqee bi her away berwedam bin j, by hin metodn pkanna pakteke areseriy, hn ne diyar e ka di pakta hukmeta Tirkiyey de i heye. L di v navber de titek balk hate hol ku nav Vekirina Kurd bi awayek bdeng b Vekirina demokratk ku ew bi ser xwe hin snyaln din j bi xwe re an. Helwesteke pir berbiav heye ku gotinn Kurd Kurd pir ne bi mecbr be nay bikarann ji bo w j guherandinn bey bikaranna gotinn Kurd Kurd tn munaqeekirin. Biryareke Dezgeha Xwendina Bilind (YOK) a Tirkiyey di v war de balk e.

 

Wek t zann Zanngeha Artuklu ya Mrdn dixwest Bea Ziman Edebiyata Kurd veke, l YOK biryara avakirina Yaayan Diller Enstitusu (Ensttuya Zimann Zind) da. Ew helwest bi gelek aliyn xwe ve pir balk e YOK nexwest ku gotina Kurd di nav v ensttuy de hebe. Wexta mirov li hin gavn ku heta nuha hatine avtin dinre ew helwesta siyaseta by gotina Kurd ji bo helwesta dewleta Tirkiyey ne nuh e. Wek mnak, di tu dokumenteke resm ku dewlet girdide de nayn behskirin ku TRT-6 televzyoneke Kurd ye, di na w de weandina bi zimann ne Tirk t bikarnn. Wexta mirov li helwestn weha yn ku li hem riyan digerin ku gotinn Kurd Kurd bikarneynin dinre, aroweya muhtemel a v gava dawn j bi hin aliyn xwe ekere dibe ku, vekirina riya areseriyeke dadimend, demokratk payidar aliyek, hn cesareta binavkirina pirs nay nandan. Li gor baweriya min di vir de problemek bingehn heye.

 

Ew j, binavnekirina statuya gel Kurd, ya welat wan Kurdistan ya dewleta Tirkiyey ya li Kurdistan ye. Wexta problem ney binavkirin, areser j dikarin li gor v nenavkirin ikil bigrin. Ji ber v yek j, hn j Serokwezr Tirkiyey Erdogan behsa neteweya Tirk ku xwedigirav Kurd j pereyek w ne dike; Wezr Hundirn Tirkiyey Beir Atalay di bin gotina Mustafa Kemal de ku Diyarbekiriyan, Erziromiyan, Waniyan, stanbliyan, Trabzoniyan pereyek ji neweweyek dibne civnn Vekirina demokratk dike.

 

Van helwestan gotineke heval me, Zinar Xamo an bra min. Ber v end salan dsa munaqee li ser pirsa Kurd germ bbn desthilatdarn dewlet dsa ji bo ku gotinn Kurd Kurd bikar neynin canbaz dikirin. Zinar di sohbetek de di derbar van canbaziyn desthilatdarn Tirkiyey de hinek bi qehr hinek bi ron got ku, wele ji bo ku desthilatdarn Tirk gotina Kurd bikar neynin, ger pwist be ew dikarin dev ji gotina Tirk j berdin (cumleya Zinar tam nay bra min, l ji aliy naverok, qas ku di bra min de maye titek weha b). Wexta mirov van canbaziyn ku desthilatdarn dewlet nuha li hember gotinn Kurd Kurd nan didin dinre, wusa diyar e ku roniya Zinar dikare bibe rastiyek.  

 

Titeke din j heye ku, ev gava ku nuha b Vekirina demokratk pereyeke planeke mezin e ku aktorn w ne ten Tirkiye ye. Operasyonn li hember Ergenekon j yek ji pereyn v plan ne. Amerka Yektiya Ewrpay ji van aktorn dervay ne ku bi desthilatdarn Tirkiyeye (Hukmat, Ord, karsazn mezin hwd.) dixwazin Tirkiye him li herm hin j li dinyay bi hin roln n rabe hin astengiyan li ber hin roln ber ku nuha j pwist in rakin. Destketinn ku tevgera rizgarxwaz a Kurdan di gel hem nkar rn dewleta Tirkiyey bidestxistine pketinn li Kurdistana Bar j, him dewlet him j hin hezn navnetewey, herend gelek bi snor bin j, mecbr hin gavan dikin.  Ji ber v yek ger mirov v gava dawn bi ten unsrn hundirn girbide, li gor baweriya min d kmasiyek be ku tesrn w d li ser naveroka helwestgirtin j hebin. 

      

Helwesta partiyn siyas yn Kurdan ewa dibnin. Gelo gerek kurd ewa pewaziy li pevajoya ku hukumet destpkir bikin?

Wek t zann di nav part, rxistin kesayetiyn siyas yn Kurd de nrnn cuda hene. Ji bo min titeke bingehn e ku div mirov bi perspektfa re sip l v pvajoy nenre. Herweha ji bo min pir ekere ye ku ne niyeta hukumet ne j titn ku tn kirin ji bo areseriyeke demokratk, dadmend in, l nebna niyeta areseriyeke weha, div nebe asteng ku mirov maneyn praktk n hin titn ku v gav bixwe re anne bibne.

 

Bi v firehiy munaqeekirina pirsa Kurd, bi ser xwe, niyeta yn nsiyatifgr i dibe bila bibe, welew ku ew gav j wek hin gavn din n ber b sekinandin, ji bo zdetir aktualze legalzebyina pirsa Kurd Kurdistan ba e. Ew tit titn weha, wek di tarxa neteweyn dinyay de gelek caran hatiye dtin, di gel hin texrbatn civak siyas yn muhtemel, dikarin riya areseriyeke dadimend, demokratk payidar vekin. Li gor baweriya min, ew aliy v gav ji hemyan girngtir e ji bo v yek j ne pwist e mirov ji ber firehiya munaqeeyan bikeve xemxeyalan an j ji ber berwedamiya siyaseta dewlet ya ku hn j naxwaze nasnameya Kurd nasbike maneyn praktk n v gav nebne eva tar li xwe bine.

 

Siyaset weha ye li ser berjewendiyan (i yn taybet, i yn git) ava dibe. Pir normal e ku berjewendiyn dewlet yn hin aktorn navnetewey di v gav gavn weha de hene div ev berjewend bn ditn, l div ew nebin sebeb ku mirov berjewendiyn Kurdan nebne. Berjewendiyn dewlet, yn hzn navnetewey yn Kurdan ne pwist in ku herdem li hember hev bin, an j alternatfn hevdu bin. Carnan, wek mnak di v gava dawn de, ji bo parastina berjewendiyn dewlet yn hevkarn navnetewey, van hzn desthilatdar dikarin hin gavan bavjin ku di wan de berjewendiyn Kurdan j hebin.    

 

Di baweriya we de `Vekirina Demokratik` d i encam bide?

Gelek zehmet e ku mirov bibje ka ew d i encamn resm bide ji ber ku munaqee hn berdewam in. Wek min li jor j behs kir, zdetir aktualze legalzebna pirsa Kurd Kurdistan yek ji wan encam e ku di berjewendiya Kurdan de ye. Ew hin titn ku carnan di apemeniya Tirkiyey de tn nivsandin ku, ew d di nava pakteke muhtemel de bin, iqas bik bisnor dibin bila bin, niyeta hukmat i dibe bila bibe, li gor baweriya min ew dikarin xizmeta doza Kurd bikin. Wek exis tu ika min di derbar van feydeyan (i yn rasterast, i yn de facto) de nn e. L encameke ku dikar ji bo peroja doza Kurd Kurdistan trxeter be ew e ku hin part, rxistin kesayet dev ji areseriya dadimend, demokratk payidar ku li wir radeya azad a gel Kurd di navenda aresey de ye, berdin; xwe bixin di na radeya gel li ser nav gel pniyarn xwe rz bikin. Ji ber v yek j, ger bi hin lihevkirinn git ku li wir berjewendiyn nz drdirj n Kurd Kurdistan bi hevdu hatine girdan, li hember v gav gavn weha helwestn maql neyn sitendin, wek di tarxa Kurdan de gelek caran hatiye ditin, yektiya Kurdan peroja Kurdistan dikare qurbana hin gavn bi mehdd an j berjewendiyn grb exs bibe.

 

Di v war de di tarxa Kurdan de gelek mnak hene. Ez zanm, nuha di nava hin Kurdan de bye mode ku xwed li peymana ku bi navberiya drs Bitls di navbera mparatoriya Osmaniyan hin serokrn Kurdan hatib kirin derkevin, l di gel hin mkanan ew perebna civak siyas ku v peyman, bey ku mirov hinekan xayin lan bike, di nava Kurdan de bi xwe re anye nay ditn ku hin j problemn bingehn n perebna civak siyas ya nava Kurdan koka xwe ji wir digrin.

 

Ev xesaretn ku di derbar perekirina civak siyas ya nava Kurdan de Alayn Hemd bi xwe re anne, dubendiyn ku di dema tkna mparatoriya Osmaniyan avakirina Komara Tirkiyey de di nav Kurdan de hatine hol - wek mnak dubendiyn ku di derbar areseriya pirsa Kurdistan de di nav refn Kurdistan Teal Cemiyet de, di derbar bedarbna kongreyn Erzirom Swas de ku riya rejma Kemalst vekirine, di serhildann Kogir, x Sed, Agir, Drsim hwd. de hatine hol li gor baweriya min ji bo munaqee helwestgirtinn royin j bi tecrbeyan tij ne. Ji ber v yek, gelek giring e ku mirov berjewendiyn netewey bide p, li hember bira xwikn xwe li defa xelk nexe.             

 

Ji bo v pvajoy pniyara we iye?

Di v war de mirov dikare gelek pniyaran bike. Li vir ez d end ji wan ku li gor baweriya xwediy ciheke taybet ne binav bikim.

 

Yekem, gava hey ji bo ikandina hin tabyan bi fireh munaqeekirina pirsa Kurd Kurdistan giring e ji ber v yek j aliyn poztf n v gav div bi vekr bn ziman pitgir ji bo wan b dayin.

 

Duyem, div Kurd ji bo ku statuya Kurdan, ya welat wan Kurdistan dagirkeriya dewleta Tirkiye ya li Kurdistan b naskirin, xwediy helwesteke pir vekir bin. unk heta ku nav pirs rast ney lkirin, munaqeeyn weha her gav dikarin bixetimin mentalteye dagirkeriy xwediy giran be.

 

Syem, div tu part, rxistin kesayet xwe nexe na radeya gel. Pir normal e ku her kes li gor br baweriya xwe pniyaran bne, l ew div s nexin ser daxwaza radeya azad a gel Kurd.

 

arem, div hewlbdayin ku ertn demokratk azad pk bn ku li wir hem babetn areseriy dikarin bi azad bn ziman.

 

Pncem, wexta ertn demokratk azad pk hatin, ji ber ku Kurd bikaribin peroja xwe bi dest xwe tayin bikin, div referandm wek riya areseriy b parastin. Referandmn ku li Quebec Tmora Rojhilat hatine kirin ji bo Kurdan tij tecrbe ne. Wexta di ertn azad demokratk de Kurd li ser peroja xwe xwediy biryar bin, encama referandm i dibe bila bibe, ger r li ber xwe fadekirin xwerxistinkirina nrnn ku hindikay de mane, ney girtn div hem al htirama encam bigrin.

 

Li gor baweriya min, siyaseta realst a vzyoner ev e bi v, mirov dikare xwediy rojeveke/rojevn Kurd Kurdistan be, ne ku li d rojeva hinekn din be li ber bay xelk geh li v al, geh li aliy din be.

 

Stockholm, 22 lona 2009an.

Osman Aytar

http://www.rojevakurd.com/news_detail.php?id=2482
---
Nivsn din yn nivskar
21/12/2012  Hesreta xwikeke pik a pey wendabna biray xwe
5/5/2010  Nivseke derengmay: Ji bo dehsaliya wefata An
19/11/2009  Neden demokratik ve zgr bir referandum?
20/10/2009  Bu kalp seni unutur mu? Bir TV dizisinin dndrdkleri
20/10/2009  Div tu part, rxistin kesayet xwe nexe na radeya azad a gel Kurd
26/9/2009  Siyaseteke realst a vzyoner pwist e
10/8/2009  Perebna Kurdistan, vzyon hin karn pwist (*)
1/7/2009  Di siyaseta Kurdan de birneke kr