Selim Acar

Ariv

bawer03@hotmail.com

Nirxandinek di derheqa hilbijartina 2009an a herm de

Wezr karbarn derwe y Sovyet (1957-1985) Adrey Adreyevi Gromiko (1909-1989) di siyaseta qada navnetew de, serfket b. Xwedgirav, li dwar oda kar w de, nexek dinyay daliqand b, ew li oda xwe dadiniiya camr bi seatan li w nex mze dikir di mejiy xwe de plan programn xwe yn di derheqa tkiliyn navnetew dikir. Rast yan j nerast, em w deynin hlek, l ez nexa hilbijrn kurd tirk di hilbijartina herm de, bi deng xwe, mna pns xetik kiandin ew nex rengn kirin, mze bikim. Bi kurtay, bi hijmar fakta ez encamn hilbijartin binerixnim.

 

1. Hilbijran, rastiya ne yek netewiya dewleta tirkan derxistin hol. Her uqas berpirsiyar ideolgn tirkan di ch de yan j ne di ch de, mna plaqa xerabe yek netew, yek ziman, yek al dubare bikin j, gel bi dengn xwe nan kirin ku yektya v netew hn j nehatiye avakirin.

 

Penabern esilfesln wan binqae, di despka hilweandina dewleta osmaniyan heta van demn dawiy de, ji Balkan, Kafkasiya Rojhilata Navn ko Anatoliy kirin, li hermn heta damezirandina Komara Tirkan de, ya yunaniya bn, ew li wan deverna, bi ch kirin. Ji ber ku sedema ew esl xwe de ne ji Anatoliy ye, sedemn drok wn jiyana van cda ye, ew zdetir mna ewrpayyan dijn. her zde wan di dema Partiya Komar ya Gel (CHP) de ko kirin, ax, warn her xwe bi dest xistin, dewlet makann ba pk wan kirin; hn j zarok neviyn wan kesana sipasdariyn CHP nin. Kobern ji Balkan kafkasiya kokirin li Tirakiya y , Ege berava Dengiza Sip bi ch bn. Piraniyan rnitvann Tirakiya y , berava Ege y , berava Dengiza Sip, dengn xwe dan CHP MHP

 

Ern (ln) tirkan piya hezar salan, ji Asiya y kokirin hatin li nava Anatoly ch bn. Ew zde li bajar gundn pik ch bn, kar barn ticareta pik, cotkar, karn destan dikin. Ji koka xwe de kevneopdarin (muhavizekar). Piya hilweandina dewleta Sowyet de li van hermana de partiya faistn Tirkan MHP xwed hz gotin b. Pit pla bay siyaseta oldar di ser van hermanare debas b, d li van hermana de, ji MHP zdtir AKP xwed hz gotinin. Nava Anatoliy nviy berava Dengiza Re deng xwe dan Partiya Serok wezr Erdogan.

 

Li bar Kurdistana Bakur pirraniyn hilbijrn kurd deng xwe ji bo DTP, partiya di bingeha xwe de kurd in l bi nav Tirkiye t siyaset dike, xebitandin. Li bakur Kurdistana Bakur her uqas piraniya wan kurd j bin dengn xwe ji bo Partiya Erdogan, ango AKP, bi karann.

 

2. Kurdistana Bakur b du be. Li bakur Kurdistana Bakur AKP li bar Kurdistana Bakur DTP, partiya yekeme. Li v be Kurdistan de, ango li Kurdistana Bakur de AKP partiya yekem e DTP partiya duem e. Partiyn din y dewlet yn kurda ne xwed hzin.

 

3. Di v hilbijartin de (2009) DTP nsbeta deng xwe pik zde kir, li gor hilbijartina herm ya 2004 an de. Di sala 2004an de SHP ku kevnoprn DTP bi v partiya Kemalist re (SHP) tfaq kiri bn, ji bo meclisa wlayeta %5.15, di sala 2009 an de DTP % 5.68 deng wergirt. L div n jibrkirin, dema kevnoprn DTP di sala 2004an de ketin hilbijartina herm de, bi ep hinek kemalistn tirkan re tfak kiribn, dang wan hzana j di nava %5.15an dey, heruqas ew hzana marjnal j bn, dsa j wan j deng xwe dabn SHP. Di hilbijartina 2004an de ji ber tifaqa navbera kevneoprn DTP SHPa kemalst de, beek kurdn welatparz dengn xwe nedan v tifaq.

 

DTP dengn xwe di v hilbijartina daw de, li Kurdistan Tirkiy de taybet li Kurdistan de, zdekirinin. L gor hilbijartina 2004an de, kurdn li Tirkiy dijn, DTP deng wan km wergirt.

 

4. Gor 2004an de, DTP hijmara aredaryn xwe du qat kirin. Ne ji sedeman dengn DTP li Kurdistan duqat b, ji sedema Partiya Sedet (SP) dengn partiya AKP pere kir, DTP hijmara aredaryn xwe ji 56 an derxist 98 an

 

5. Dengen Partiya Erdogan AKP li Kurdistan j li Tirkiy j km b. Partiyn dengn xwe zde kirin: Her du partiyn njadperest faist CHP MHP, partiya Njadperest oldar SP DTP ku partiya bingeha xwe kurd e l bi ser nav Tirkiyety siyaset dike.

 

Ev nexa, ku hilbijrn Kurdistana Bakur Tirkiy derxistin hol. Ka ja em li v nex mze bikin hinek pvajoka hilbijartin rove bikin:

 

1. Hilbijrn li hermn Tirakiya, Ege, berava Dengiza Sip dijn ku piraniyan wan koberin. Ji ber er li Kurdistan zdebna bkart y li Kurdistan, gelek kurdan ko wan hermn Tirkiy kirin. Li wan hermana dijminayak di navbera kobern kurd kobern tirk de pde b. Tirkn ne xwediy herm ye, ji ber hebna kurdan li herm de, xwe di ewley de nabnin, ji ber v yek, li dij kurdn herm de rkirin. Ew tirkn kober riker, bnin bingehn partiyn faist nijadperest CHP MHP.

 

2. Kurd li herma Ege berava Dengiza Sip de pirrin. Minak: Mersin, zmir, Antaliya Aydin. DTP li Kurdistan deng xwe zde kir, li van chn ku partiyn faist aredar bi dest xistin, DTP deng xwe km kir. (stisna naveyak bajar Mersn bajar Akdenz DTP aredar bi dest xist.) Gelo ew dengn di sala 2004an de SHP dest dixist, di sala 2009an de ew dengana ji kjan partiy re n? Wer diyare ew deng ji CHP re ye. Pirsek wisa t bra mirov, gelo DTP bi diz bi CHP re tfak kir?

 

3. Partiya Erdogan AKP ku partiya her bi hz e. AKP li dij sstema heye dehat nasn, di r re wek partiyek li dij, sstema leker ya Tirkiye y dehat diyar kirin. xwed girav xwediy daya ku w bi gavn demokratik re demokrasiy li Tirkiye y bi ch bike, di raya git de dehat qeblkirin. AKP di sala 2007an de %47 dengn kurd tirkan wergirt, di hilbijartina 2009an de dengn v partiy ket bin %40 (%38.78). AKP ji koka xwe de ji partiyek oldar t xwe muhavizekar nan dide. Rastiya w, ev partiy, ji oldarn xwe njen navdikin, muhavizekarn njadperest, njadperestn redkal yn Tirkye y, t hol.

 

4. AKP li Kurdistan end bajarn girng wenda kir. Wek Srt ku Erdogan ji wir hati b hilbijartin, wek Wan ku wezr perwerd elik ku kevirek y esas AKP ye, ji wir hatiye hilbijatin.

 

Pit hilbijartina 2007an de, Erdogan mna serlekerek welat koloniyalist emir da got: Ez Amed Dersim dixwazim! Li gelek chan hevokn ku bi salan partiya faist bi kar tann li dij kurda bi kar an, bi van wana Erdogan eka xwe bera gozka xwe da. Erdogan partiya w nedikane, li hlek dil kurdan li hla din dil tirkn njadperest xwe bike. Dema ew dixwaze dil kurda xwe bike, wek despka tv bi ziman kurd, tirkn njadperest ji pariya w dr dikevin; dema ew dixwazi dil njadperestn xwe xwe bike, wek gotina ku got Ya hes bikin, yan j ko bikin! kurd ji partiya w dr dikevin.

 

5. DTP, ziman AKP li dij kurda bi kar tan, xebitand dijitiya xwe ya AKP krtir sertir kir. Ev j ji du sedema dehat. Li herma Kurdistan du partiyn bi hz heye, AKP DTP. Her du hevdu raqip dibnin.

 

Sedema duemin j, dijayet di navbera AKP/deshilatdariya formel mraliy de heye. Danivan mraliy rin xwe nabe ser Serkana Git/Serpiritiya Git ya leker/ (Genel Kurmay) /Deshilatiya Reel, dibe ser deshilatiya formel de. Di navbera her du deshilatdariya de erek li hevkir heye. Di navbera deshilatdariya reelde mraliy j li hevkirinek diyar dibe. DTP gewd w li Kurdistan, l mejiy w li mraliy ye.

 

6. DTP ne hew bi kurdn ji dervey xwe re tifak nekir; zimanek ne bi etik ne j rast bi kar an, got:Kurdn deng xwe nedin DTP ne kurdin Gelo Semsr, Ruha, Entab, Betls, M, Bingol, Meletya, Agri ne kurdin? Gelo Amed % 65 kurd e? Gelo nava Mrdn Masert (merli) % 3.74 kurdin, %94 ma ne kurd in?

 

7. Ji siyaseta AKP li dij w ji siyeset ziman DTP hilbijartina herm ya Kurdistan bu hilbijartina di navbera Tirkan Kurdan de. Ew kesn xwe kurd welatparz dibnin ji mesela nams deng xwe dan DTP. DTP ne xwed programek zelal e, di derheqa Kurd Kurdistan de, l li dij w HAK-PAR bi xwestin xwe zelal, di derheqa Kurd Kurdistan de.HAK-PAR li hinek herman de, cara yekem e ku bedar hilbijartina b. Bi ser navn cda, l kok diyar, hza nz DTP, rin xerab an ser HAK-PAR L Kurdn xwe nz wan xwestina j dibnin dengn xwe nedan HAK-PAR. Xwed girav ji bo deng Kurdan dabe nebe.

 

8. Di despka hilbijartin de, hilbijartina herm wek referanduma bi navkirin dan. Gelo yn digotin ev hilbijartin referandum e piraniya kurdan ji bo k ji bi i pirsn dengn xwe bi kar ann? AKP partiya yekem e di Kurdistan de, gelo kuradn deng xwe ji bo yek netew, yek ziman yek al bi kar ann? Yan j Ruha, Entab, Betls, M, Bingol, Meletya, Agri ne kurdin ew herm ne Kurdistane? Ev pirs j li bende bersiv ye!

 

9. Gelek rewenbr welatparzn ne nz DTP ye bi nivsandin gotinn xwe, di naverok de yek partit li Kurdistan, parastin. Parastina yek partt y, parastina diktatorty ye parastina totaltiy ye.

 

10. Bedarbna HAK-PAR ya hilbijartin gavek pde ye ern ye. V partiya Kurdistan ji kurdan dengek pir km sitend. Wer diyare welatparzn li dij xeta mraliyyi j deng xwe nedanin HAK-PAR, deng xwe danin DTP. Di siyaset de hza xwed daya ji hza hijmara denga xurtir re.

 

11. AKP deng emanet sitendi b, me ew deng xwe pade wegerand Ev hevok li dij mantiq siyaset hilbijartin ye. Her parti deng distne deng emanetin. Tu parti ne xwediye tu dengaye. Ku deng ne emanetbana w hilbijartin neba. Ev ji bo Tirkiye y j, ji bo kurdistan j, ji bo Swd j derbas dibe. DTP xwe xwediy deng kurda dizane. Ji ber v yek berpirsiyar DTP wisa digot: Gor DTP y, tgehek (mefm) tifaqa kurdan, tgehek ewt e, ji ber ku ew partiya rada gel kurd e .....

 

12. Partiya Seadet (SP) li Kurdistan deng xwe qat bi qat zde kir. Sawa (tirsa) pejde roj ji bo Kurdistan, bi hzbna SP ye.

 

Ku siyasetmedarek/zanak bi titn tn dyn nasn qma xwe bne, ew tik zde nake, tit ew dike wne kiandine, ango, wna ku ber ava ye w wn ji raya git re dubare dike. Birast gelek nivskar siyasetmedarn kurdan v kar dikin, ango wne kin. Nivskar siyasetmedar div xwed pbn bin. Ji bo pbntiy zanebnek kr berfire, mantiqek tekz cesareta sitendina rskan pwist e.

 

Gor v rastiy pirsek wisa t hol: Pit hilbijartina herm w i bive?

 

1. Di AKP de s bask heye. SP ji xwe AKP ji v partiy cda bye, d dengn xwe pade werdigrin. Njadperestn Tirkan yn faist w ber xwe bidin MHP. Bask may y muhafezekar w ber xwe bidin DP yan j w partiyek din damezirnin.

 

Ji ber sedema kirza abor ku wer diyare w end saln din j dm bike, w bive fakturek ku AKP bive wek partiya zal Anavetan, w ew belawela bive.

 

2. Fetullah Glen wek hz ya w partiya xwe damezirne yan j w bi SP re, yan j bi partiyek din re tfaq bike d w zdetira para xwe ya desthilatiy bixwaze. W hza Glen d ne alkar dishilatdariy be, w bive aktur deshilatdariy.

 

3. CHP w hinek oldar iya Kemalizma xwe nerm bike, w rvebiriya xwe hinek buguherne, l ev partiya w dsa Kemalist (njadperest) partiya dewlet be.

 

4. MHP w bi hztir bive pit mirin (yan j Kutina) serok partiya BBP Yazicioglu w beek v partiye vegere hln. Ev partiya w reng xwe y saln 80 wergerne. Li hermn wek zmir, Mersin, Aydin, Antaliya dijminatiya li himber Kurdn koer zdetir bive; li van hermana ewlye ya kurdan w kmtir bive. Ji kirza abor b kari kurd wek bizina gunehkar b niandan.

 

5. DTP li nava welt de di qada navnetew de w zdetir wek nner Kurdistana Bakur b nasn. DTP d w zdetir xwed gotin be.

6. Pit kfxweiya serfketin, dijiyetiya di DTP de w derkevi hol. Osman Baydemir di nava kurdan de zde popiler b, mral w ji popilertiya Osman Baydemir ne raz be. Eyne tit ji bo Ahmet Turk j derbas dibe.

 

7. Teoriya partiya Sivan (ati Partisi) flas kir, l ji bo kurdan bi hzn tirkan re monte bide kirin, teoriyn n w bn pdekirin. Li bende teoryn n bin!

 

8. Kirza abor netca hilbijartina herm re w kirza siyasi li Tirkiye dest p bike. Ew stikrara siyas ya AKP pde kiriye, w ji hol rabe.

 

9. W Serkana Git/Serpiritiya Git ya leker/ (Genel Kurmay) desthilatiya ku wende kiri ye, di bin hinek form w din w pade wergerne. W dadgeha li dij Ergenekon b netce, dawiya w were.

 

10. Pvajoka berendametiya Tirkiye y ji bo Yektiya Ewrpa w tkevi sarinc.

 

11. Riska DTP bi CHP re tfaka bike zdetir dibe.

 

12. Kurdn welatparz n ji dervey DTP w ji xwe re li r rgehn din bigerin, ji bo bivin hzek ku tkevin nava hesaban. Hilbijartina piya Tirkiye y Kurdistan de ansa kurdn dervey DTP betarbna kurdan zdetir dibe.

 

Bi kurtay ev revebna min ya di derheqa hilbijartina herm de ye. wisa min rskn pbntinn girt ser mil xwe! Em n bijn bibnin!

10.04.2009