Ariv

 

Markszm, Doza Netewa Kurd Bbextiya Lenn Staln

 

Ez Markszm ne ji Marks ji pirtkn Lenn, Staln nivskarn Sovyet Bulgarstan fr bm. Ev we frbna Markszm ne ten ji bo min, herweha ji bo gelekan wisa ye. Min ji Lennzm Stalnzm re gote qey Markszm e. L bel pit ku ez hatime Ewropay min gelek pirtkn deolojk, poltk, fikr, raman xwend min Markszm bi weyeke rasteqn fm kir, min dt ku Lennzm Stalnzm Markszm nn e.

 

Titn ku Lenn Staln ( herweha jikov, aveesko, Castro, Mao, Km l Sung yd.) li ser nav Markszm kirin, eleqa wan titan Markszm bihev tune. Fikr ramann Lenn pkanna bi ova zor ji al desthilatdariya Staln Markszm zid hev in. Markszm deoloj, siyaset, felsefe ramann gundyan, welatn pavemay yn Asya navn Afrkay herweha sosyalzma ivan Gavann komarn Turk yn hov nn e.

 

Di Markszm de xurtkirina dewlet, bi riya nekaptalst avakirina sosyalzm, konseya cunta- leker neteweperestiya pavert tuneye. Markszm di welatn patemay yn weke Habestan, Angola, Mozambk, Yemen, Ermenstan, Turkstan, Azerbeycan, Tacikstan, Ozbekstan, eenstan yn wek vana de nay pkann. Di van welatan de pkannn ku bi ser nav Markszm hatin damezrandin sosyalzm neb. Bel, sosyalzm neb, loma ku di van welatan de ucubeyn wek Turkmenba derketin hol xwe prpak proz dtin.

 

Markszm xurtbna dewlet naparze di Markszm de xurtkirina dewlet tune. L tit ku Lenn Staln kirin xurtbna dewlet b. Ew dewlet j di esas xwe de dewlet kaptalzm anku dewleta kaptalzma dewlet b. Di Marlszm de sosyalst demokras refaha civak heye. Tit ku li Sovyet welatn ku Xwedgirav sosyalst bn, hatin kirin demokras refaha civak neb.

 

Marks Engels dtin ramann xwe ji bo welatn kaptalst yn pket ji bo desthilatdariya na karkeran ya fabrke sanayy pk dikin. Kesn wek Lenn Staln j v fikr raman dibin di welat ku tde karker, proleterya sanayy burjuvaz tune, dixwazin pk bnin. D awa pk b?...D bi ivan kobern paver yn eenstan Turkistan awa sosyalzm b pkann awa sazmaneke sosyals b damezrandin.

 

Dtina a ya ku Lennzm j wek Markszm dtiye ji dema Trok heta niha a hatiye fmkirin. Trok bi xwe j nirxandineke a kiriye Lennzm weke berdewama Markszm dtiye. L, rast newehaye. Heriqas Markssta jin Xanim Ros Luxenburg hinek rastiyan dtiye di gelek waran de li dtinn Lenn rexne girtiye cudabna ramann Lenn ji Markszm aniye zimn j, temen w tr nekiriye rewa w dem r nedaye w ku bi sstematk li hember dtinn Lenn derkeve.

 

Di dema saln 1975 1980-y de min gelekn wek min- digotin qey y ku bibe Marksst, Markszm biparze div bibe Lennst j Lennzm j biparze. Ji xwe di pirtkn ku ew dem dihatin xwendin Markszm Lennzm bihevduve girday, weke hevdu temamkirin didt. Min di wan salan de yek pirtkeke Trok nexwendib, ji ber xwendina pirtka Staln ya bi nav Lennzm m? Trokzm m? ez gelek kesn wek min bbm ant-Trokst. Pa min dt ku dtnn Lenn yn derbar Kemalzm de gelek a in yn Trok rast in. Li Tirkiy j di nav siyasetmedar profesoran de y ku dtina w ya derbar Kemalzm de her ba e raste Fkret Bakaya y trokst e. Helbet ev nay w man ku dtinn Trok bi tevah rast b. Trok damezrevan Ordiya Sor Kizil Ordu y b. Bku yek pirtka Kausk bixwne bi xwendina pirtka Markszm ve Donek Kausk hem Marksst Lennst bn dij Kausk.

Kesn ku ji neteweyn bindest in dixwazin xwe biibnin kesn neteweyn serdest loma j taqlda wan dikin. Neteweperestiya miletn serdest her btir kesn ku ji neteweyn bindestin dikin. Staln Gurc b Lenn Tatar b wan ji Rus'an pirtir Rust dikirin. Tu Marksstek Rus li ser grura netew ya rusan nivs nenivs pesn neteweperestiya rus neda. Tu Marksstek Rus wek Staln miliyettiya Rus nekir.

 

Y ku Markszm Lennzm du dtin ramann cuda nebne, nexwe w/w ji Markszm titeke fm nekiriye. Li Ewropa Amerkay gelek siysetmedar, profesor, zilamn zanst yn xwed lm blm nsan- gelek sendkavan, nivskar rewenbr Marksst in, l ne Lennst in. Lennzm roja ku li Rusyay b desthilatdar ramann Lenn bn deoloj poltka ferm her away ji ramann Markszm dr ket, ew dem Lennzm wenda kir.

 

Dema Lenn li ser nav orea Oktobr ku li gor hinek lkolnvanan dukumentan ew ore neb, darbe b) dest bi pkanna sazmaneke n kir bi weyeke dktator rejimeke otorter pk an, ew dem Lenn ji Markszm ji dtinn xwe yn ku di pirtka xwe ya bi nav Dewlet ore de anb zimn, dr ket. Lenn sazmaneke demokratk pk nean, w bi qedexeyan dest p kir, hem partiyn siyas qedexe kir, komunstn ep, sosyalstn oreger anarstn Bakunst xiste hepis zindanan. Bi dest ekay bi hezaran kesn siyas da kutin. Kadirn siyas yn partiya sosyalstn oreger weke rexin dl sr girt. W ji bo sazmana abor modela sosyalzma Marksst pk nean, modela kaptalzma Almanyay pk an.

 

Di esas xwe de y ku Lennzm kire Lennzm Staln b. Li Tirkiy smet nunu xwe kire ef netew mill ef bi ova zor kemalzm ataturklk pk an. Li Rusya'y j Staln bi dktatoriya xwe Lennzm pk an hem cure xirab kir. Staln hem endamn komta navend polt buroya PKYS- da kutin. Herweha bi sedan fermandar generalan da girtin kutin, li hember geln cuda zilm zordariyeke nedt pk an, xelk een, Tatar, Kurd yd sirgn Sibryay kir. Romannivser kurd Areb emo j kete ber xezeba Staln sirgn. Herma otonom ya kurdan bi fermana Staln hate helweandin. Komara Mahabat ji al Staln ve b qurbana petrola ran. Brejnev bi salan alkar pitgiriya Saddam xwnxwar kir. Dewleta Yektiya Sowyet hetan ku xirab b, pitgir alkariya rejima partiya Baas ya Suriy kir rojeke ji wan ren egot ka heq hiqk kurdan nas bikin, li wan zilim nekin, nabe ku sosyalst geln bindest bipelixnin hwd.

 

Xirabiyn ku Staln li dij gelan herweha li dij kurdan kiriye, bbextiya Lenn Staln ya derbar kurdan de gelek in di ereva gotareke de hem nay qalkirin. Di pirtkn lkoln di flmn dokument de gelek tit anku xirab bbextiya Lenn Staln derdikevin hol. Lenn zr, pere ek da qatl kurdan anku w pitgiriya M. kemal kir Kemalzm weke pver da nandan. Lenn ji bo qetlamn li kurdan ermeniyan bdeng ma. x Mahmd Berzenc j re name iyand dest dostaniy dirj w kir, l w namey bbersv ht. Staln qet nexweste ku bi serok kurdan Barzan nemir re hevdtin pk bne.

 

Werhasil titn ku Lenn Staln kirin niha titn ku li komara Kore Kuba'y t kirin, tu eleqeya wan bi Markszm ve tune. Markszm negotiye bila Km l Sung kur xwe bixe na xwe Castro biray xwe txe na xwe li paytext Kuba'y, li Hawana'y peykera M. Kemal oven, fast njadperest dayne.

 

Markszm bi dtin raman xwe, bi felsefe diyalektka xwe, bi siyaset ramann abor hj j dij. L bel, Lennzm flas kir qediya. Heriqas hinek partiyn ep yn marjnal li Tirkiy li Lennzm xwed derkevin nav xwe Marksst Lennst part daynin j, siyaseta wan j tk ye ew bi dtinn xwe yn Lennst nikarin tu titeke bikin.

 

Div Markszm ji n ve b zann, ji n ve b nirxandin bi weyeke rasteqn b zann. Heta ku cudabna Markszm Lennzm ney fmkirin, Markszma rastn j ba nay fmkirin. Markszma ku bi beravika Lenn staln hate fmkirin, Markszma ku bi weya dogmatzm bi helwesteke ablonctiy hate parastin, ew Markszma rasteqn neb.

2.03.2007

 

 

Paytext Kerkk

Krt sosyalistleri ve yenilenme sorunu

Li Amed Pwstya weşann kurd
KULLKN AMED
LEGAL PARTI SORUNUNDA
GIRISIM VE FARKLI BIR YAKLASIM
PEXŞANN KESKESOR