Ariv

 

lokmanpolat-1@hotmail.com

 

Di romana Hawara Djley de zd

 

Min di nivsa xwe ya bi sernav Di edebiyata chan de zd de behsa end berhemn edeb ku di wan de behsa zdiyan t kirin, kirib. Di v gotar de j ez behsa romana Mehmed Uzun ya bi nav Hawara Dijleyde behsa zdiyan bikim. Leheng v roman Biro kurdek zd ye.

 

Mehmet Uzun di pirtka xwe ya bi nav Deftera branna romaneke de dibje : Di derbar zdiyan de i hatiye nivsn, min peyda kir xwend. Pir tit hatine nivsn, l gelekn wan titn tew vala ne. Kovara zdiyan Lali kovareke ba e. Tde gelek ayet heds, gotinn bapran strann zdiyan hene....Hem j ji bo ziman kurd malzemeyn girng in....Misyonera Swd Mara Anholm di derheq zdiyan de lkoln kiriye du pirtk nivsiye....lbel tde titn a hene...Lkolnvan Mehmet Bayrak j derbar zdiyan de pirtkek berhevkirin amade kiriye...Pirtka Rojnamevan B. Murat Oztemr di hla agahdariy de xebateke ba e. Pirtka Tor j div b xwendin. Gotarn Qanad Kurdo yn derbar zdiyan de- gelek bi qmet in...zd zarokn qetlam ne...Ez gelek memnnim ku min leheng roman Dengbj Biro kire zd...Min li Tirkiy bbloyeke krstal a Melek Tavus kir. Min du arevn ry balf kir li ser wan wneya Melek Tavus hene....Melek Tavus sembola proz a zdiyan e, ew ji bo romana Hawara Dijley j motfeke girng e...Melek Tavus neten roman, herweha mala me j dixemilne.

 

Beriya ku ez behs bikim ku di romana Hawara Dijley de awa behsa zdiyan t kirin, ez bi kurtah bi end gotinan behsa Mehmet Uzun romana w bi weyeke gelemper bikim.

 

Mehmed Uzun edebiyatzanek kurdan e. Gava ku qala (behsa) edebiyata kurd ya njen, qala romana kurd ya hevdem b kirin, nivskar Mehmed Uzun t bra mirov. W bi berhem romann xwe yn kurd xizmetek hja ji and edebiyata Kurd re kiriye.

 

Mehmed Uzun, byern romann xwe ji krahiya droka Kurdistan digire. Ew di her romaneke xwe de beeke droka Kurdistan ronah dike. Romann w wek romann Walter Scott romann dukumenter in, romann drok ne otobiyografk in.

 

Romana w ya dawn Hawara Dcley romaneke giranbiha ye. Ji al ziman, metoda lihevhanna behskirina byeran teknk stla nivsn ve, ji romann w yn ber cudatir e. Di v roman de leheng, tp, exis, figr pir xuyan nakin. Ch, war, dem, drok byer derdikevin p.

 

Di Hawara Dcley de nexn dewlemendyn edebiyat hene. Ev roman ji al naveroka byeran ve wisan dewlemend e ku, t de felsefe, drok, mtoloj, zargotin, taswr, hunandina dem byeran, rewa civak, nakok tkiliyn geln Mezopotamyay herweha gelek titn din n giranbiha hene.

 

Hawara Dcley hawar, qrn deng geln Mezopotamyay ye. Ev roman ne ten hawar deng gel kurd e, her weha hawar deng gel asur/suryan/keldan, ermen geln din e j.

 

Di hla exsyetn drok de j, ev roman tra xwe dewlemend e. Di gel exsiyetn wek Mr Bedirxan, Ahmed Xan, Feqy Teyran, Melay Cizr, bi weyeke sembolk alegork Keso -Ksenefon, nivskar Anabass - , Maro - Vrglus, ar, nivskar Aenes - , Neso - Ovdus, ar, nivskar Trsta - y j t de hene. Di v roman de behsa erdngariya Mezopotamyay bi weyeke ba hatiye kirin.

 

Romana Hawara Dcley bi dev Biro t qalkirin. Biro kurdek zd ye. Deng Biro dengeke bi tilsim e, dengek efsnye ku bye deng drok tkona geln Mezopotamyay. Gel kurd, Kurdistan, ermen, asur/suryan/keldan, zd, bi deng Biro, bi gotinn w hatine taswrkirin. Deng Biro hem deng dema qedm e, deng titn jibrby ye hem j deng dema royn e.

 

Metod teknka pkanna evbuhrkan, weya qalkirina Biro li gor adet tradsyona civaka kurd ( bi taybet j kurdn zd) hatiye pkann. Wek t zann, edebiyata devk a gel kurd gelek dewlemend e. Di evbuhrkn zivistan de, gelek rokn gelr dihatin qalkirin. rokbjan rok digot, dengbjan kelam digot, xelk guhdariya wan dikir bi v haway edebiyata devk a gel kurd, ji qirnek derbas qirn din dib.

 

Jiyan tkona Mr Bedirxan beek ji droka netewa kurd e. Ev bea drok div ji al kurdan ve b zann. Haya gelek kurdan ji jiyan tkona Mr Bedirxan, Mr Celadet Bedirxan Memduh Selm Beg tuneb, l bi saya romann Mehmed Uzun wan titan fr bn. Helbet hinek pirtkn lkoln li ser malbata Bedirxaniyan hatin weandin, wan pirtkan j di v hl de rolek ba pk ann. L div b zann ku ferqyeta pirtkn lkoln, yn drok berhemn edeb hene. Romann drok biyografk, pirtkn drok nn in. Di nav wan de, wek ku min got; gelek ferq hene. L, carna mirov beeke droka gelr ji pirtkn drok btir ji berhemn edeb fr dibe ji w dem hayidar dibe.

 

Romana Hawara Dcley di nav dema y royn de pirek e. Ev berhem pireke wisan e ku, dema drok a y bi dem rewa royn ve daye girdan. Di v roman de, ne ten dema drok a y, herwiha dema royn, rewa kurd Kurdistan ya royn j heye. Di rewa ro de, pirsa bingehn a her girng ji bo netewa kurd pirsa azady ye. Di v roman de pwstya azady, taswra w bi weyek zanst hatye nirxandin.

 

Statuya Kurdistan rewa gel kurd pwst dike ku nivskarn kurd di berhemn xwe yn edeb de j cih bidin felsefe, drok syaset. Ev sedsalan e ku Kurdistan hatiye dagirkirin tkona gel kurd her tim bi reng syas netew hatiye birvebirin. Rewa objektf a kurd Kurdistan wisan kiriye ku syaset, xewn xeyaln destxistina azady, di hest ruh kurdan de bi cih bye. Lewra j dema nivskarn kurd berhemn xwe yn edeb diafirnin cih didin felsefe syaset, cih didin dtin ramann azadxwazy.

 

Binrin, di romana Hawara Dcley de teswr gotinn ku bi dev Biro zd t gotin, ji bo nivskarek swd, ji bo civata Swd ewqas bi mane nn e. L ji bo kurdan ev gotinn ji bo azady gelek manedar in di chan de her pirtir pwstya kurdan bi azady heye.

 

Kurd hj j ji bo azadiy bi dest bixin tn kutin, tn girtin, ldan dixwin, bi wan kenceyn giran tn kirin, di zindann Tirkiy, ran Sury de bi dehhezaran kurdn azadxwaz radizin, di zidan de dirizin. Binavkirin, girtin kutina kurdan hj j didome. Lewra j, azad ji bo kurdan daxwazeke bingehn e. Ev daxwaza proz ji bo ku di nav hest ruh kurdan de cih bigre ge bibe, pwst e ku di berhemn edeb de bne zimn.

 

Di romana Hawara Dijley de qetlama zdiyan, zilm zordariya li hember zdiyan t ravekirin. M. Uzun di destpka roman de behsa zdiyan dike. Tirsa wan, ji ber tirs nexwendina kilamn wan duayn wan yn proz, li ser iyan kutina wan, talana mal milkn wan bi fermann ji axa bav kaln wan koberkirina zdiyan tne zimn. M. Uzun zdiyan wek keldanyan, suryanyan nastoryan weke yn jibrkir binav dike.

 

M. Uzun di roman de behsa Melek Tavus j dike. Ew hatina serldana Melek Tavus ya bi du curey rave dike. Melek Tavus bi du ikl nsan ziyaret dike. Yek; bi weyeke nazk, bi zimanek rn, dema mirov razaye ikl din; bi r xener, bi demane tifng e. Para Mezopotamyay cureya duyem dikeve.

 

Di roman de taswra cih war proz zdiyan ku ji wir re dibjin Lali dike. Lali cih ziyaretgeha zdiyan e. herweha di roman de behsa x Ad t kirin tirba x Ad t rave kirin.

 

Di pvajoya naveroka roman de gelek byer tne ser Biroy zd. Min behsa serphat, serbor byern ku hatine ser Biroy zd nekire. Min xwest ez bal biknim ser romana M. Uzun ku tde behsa kurdn zd t kirin.

 

Romana Mehmet Uzun Hawara Dijley hem bi tirk hem bi kurd ye. Kurdn ku v rzeroman nexwendine bi taybet j kurdn zd div miheqeq v roman bixwnin.

14.12.2008

 

 

Di edebiyata c han de zd

Medya mixalf

Helbijartin encama w

Markszm, Doza Netewa Kurd Bbextiya Lenn Staln

Paytext Kerkk

Krt sosyalistleri ve yenilenme sorunu

Li Amed Pwstya weşann kurd
KULLKN AMED
LEGAL PARTI SORUNUNDA
GIRISIM VE FARKLI BIR YAKLASIM
PEXŞANN KESKESOR