Dr. Ekrem nen

Ariv

ekremonen@hotmail.com

Konfdtsal (Diz) *

Rojhilata Navn ekere diz (Niv qirn XX destpka qirn XXI)

Nivskar: Yevgen Prmakov
Werger ji Rs: Dr.Ekrem nen

Li Moskoway di sala 2006 a de Rasskaya Gazeta pirtuka Yevgen Prmakov a bi nav, Konfdtsal (diz) Rojhilata Navn ekere u diz. (Niv qirn XX destpka qirn XXI)ap kir. Pirtkk gelek balk e gelek listikn syas n li rojhilata nave ebne tde tn behs kirin. Di v Pirtk de qismek j behsa Kurdan dike, ji ber ku primakov yek patriarx syaseta Sovyet Rsyay a derveye u bi teybet j rojhilata navn her weha yek ji siyasetvan Sovyet-Rusyay n pirspor pirsa kurd ye j..Ew qism li ser pirsa Kurd di pirtk de, behsa hevditinn xwe bi Mustefa Barzan re,bi serokatya Kurd a we dem re, tekilyn Kurdan n hundir u derve, tekiliyen Kurda bi iraqe re u pirsa kerkk, ew qism li ser pirsa Kurda ji bo ku ji al Kurda b zann min ev ji ziman Rus vergerand kurd hevdarim we balk be ji bo xwendevanan

 

Yevgen Prmakov Ki ye? Di pirtuka xwe de ew xwe dide naskirin.

Min ji zude dixwest li ser rojhilata navin pitukek binivsim teqrben niv qirn ez p mijl bm.Wek rojnamevan Pravda, alim, syasetvan, serok du nstttn lkoln wek nsttuta rojhilatnasy u nsttta tkilyen navnetew ekonomya cihan, Serok Istixbarata li hember Derve a Rusyay, Wezr derve,s erok wezr Rusyay u endam Parlemento.

Be XVI I
Epopeya (destana) Kurda

Ne raste ku mirov bihesibne wek ku Yekitya Sovyete dixwest tekilyen xwe bi iraq re bes pit nqlaba esker a temuza 1968 ku li v welat b xwe bike. Pst guhertina seroke v welat Ebdulselam Arif e ku biraye wi hatib sna w, tev kutin ldana hzn ep ne bb (Dosya w paqij b. werger). Ji gringya Iraq a li mintiqe Komara Sosyalst a Yektya Sovyet hinek gavn ku nzkaya iraq bikin, avet.Gelek ji van gavan ew b ku Begdade tevgera Kurd a ku bi tevay kontrola bakur welat dikir nz hev bikin.Mosko terefdar bu ku pirsa kurd bi at bi careserkirin.

 

Hevdtina p a ku bi Melle Mustefa Barzan re

Teybetmendya rewa hebu u tekilyn dostan yn kevn bi seroke tevgera netewi a kurd Melle Mustefa Barzani re ji bo yekitiya sovyete rewsek bas ava kiribu.

Diroka v mirovi gelek interesant e.Hn dema zarokb 1905 de bi dya xwe re ketye hepse, w dem biray w y mezin serokatya serhidana li dij hukm Turkiye dikir. Di sala 1914-1916 de hn xort nuhat tev er dibe. Di sala 1931 de bi bray xwe y mezin ex Ehmedre tev er dibe lekern hukm Begdad ji devera era Barzan derdixin, bes pit ku hzn ezman n Ingliz bi teyaran tn alkarya lekern Begdad tevgera Kurd tgdibin.Melle mustefa t girtin 11 sala li surgn derbas dike. Di sala 1943 de bi diz vedigeri herema xwe ji nuhde dest bi xebat dike. Ew bi ser dikeve Nuri Seid serokwezire Iraq y w dem ertn Kurda qebl dikke.L pit 2 salan bi alikarya Inglzan hucm ser hzn kurdan dike.

 

Dema ere chan y duemn li ser tertorya rane cumhryeta kurd a mahabad hat avakirin-Melle Mustefa bu wezr Eskeri (parastin werger). Pit dawhatina er ordya Sovyet ji axa rane derket cumhryeta Mahabad j ji ort rab. Barzan bi 500 ervana ve ku piranya wan ji era Barzan bn ji hudd ran derbas Sovyet bn. ervan kurda slehn xwe dann hinek ji wan li Azerbeycan bi ch bn n may li Asya navn.Barzan li Yektya Sovyet di bin bernav Mamedov de jiya. Hatina Barzan ervann pre ne hat pir ekerekirin. Ne Barzan ne n pre hatibn tu kesek ji wan tu car li ordya Sovyet bi tu away esker nekirine. Ji bo ew gotinn k bela dibin ku Barzan General Ordya Sovyet b ji ser heta daw derewin.Ev gotina bi epzodek (serphatyek.werger) ve grdayye di netc de Barzan bi xwe ji min re got deme k k li Mosko bu ji Vayentorg (dikana ku cil caw tistn esker n din difrose) Kinc general Sovyet kiribu (w demme mirov dikarib ji vayentorg bikirya) resme k xwe pe kiandib ew resim ketib deste stixbarata Inglz.

 

Guhertin di jyana Barzan hevaln w de pt mirina Staln b. Ji gotinn Barzan n li cem min qeyd kr (Barzani bi Rs dipeyiv l ne Rsyek gelek ba, min gotinn w kiriye zimank literatr) Ez hatim ber dery Spask ( nav derk Kreml) Kreml min li der xist Oftserek (esker) ciwan li hev hat pirsi: ye tu li der dixe? Min bersv da ev ne Barzan ye li dery kreml dixe a orea Kurd ye. Li ser gotina Barzan pa ew ji aly G.M.Melnikov de hate qebl kirin pit dtina wan bi hevre Barzan andin dibistana part a bilind (Dibistana partya komunst a Yekitya Sovyet a bilind) hevaln w sandin dibistann navn. Hem li Yekitya Sovyet 12 sala man. Pit serketina orea Iraq a sala 1958 Barzan vegerya Iraq li wir ji ber gringya Barzan a ji bo Kasim ji bo paraztina yektya navbera hukme nuh kurda Barzan bu wekle rescumhr cumhryeta Iraq. L pitre tkilyn wan dsa xera bn Barzan bakur Iraq Kurdstan, ji nuh de er di navbera Kurda hukm Begdad de destp kir.

 

er gelek xurt di dema Arif de b heta dema destpka ku bir Arif b reiscumhr.Di temza 1966 reiscumhri nuh Arif Barzan ji bo aty li hev kirin. er mezin sekin l cih cih pevn dib.Di v demde ji redaksyona Pravda (ji Mosko werger)ji min re emir hat buroya pravda a Qahr (paytext Misir werger) ku ez biim bakure Iraq.

 

Barzan nehatib zole kirin.Mirov dikarb Barzan bidta, her weha rojnamevana ji dikaribu Barzan bidta,l hem dihatin bakur Iraq di rya ran de.Wek rojnamevanek yekemn Sovyet ku dixwest Barzan bivne, min nikarb haya hukumeta iraq j cnekim, ji berku hevdtinek b k haya hukmeta Iraq ji heba bba w ne maql ba ji ber ku me dixwest Hukmeta Iraq Barzan nez hev bikin.

 

16 desember 1966 reiscimhur Arif ez qebl kirim berya we min bersiv pirsn xwe bi nvski ji w wergirti bu. Hevpeyvina min bi Arif re ji bo ku di Pravda b belav kirin. Arif di hevpeyvin de got ku yek ji pirsn girng ewe ku li bakur Iraqe aram bibe.Li ser ve bersiva Arif min got tu ci difikire ku rojnamevanek sovyet be ku rya ran bi kar bne karibe bie Kurdstana Iraqe, ji ber ku em dihesibnin Kurdistana Iraq perak ji Iraqe ye, wer diyar bu argument min tesir li Arif kir u w emir da wezire parastin Iraqe ji bo ku min bighine Kurdan, teferute ve n gelek in li bi 2 serbaze ordiya iraqe re u bi maknanak eskeri bi esker ve em n bakur. Yek ji serbaz bi min re bun hin berya biim li ambasada sovyete a li Begd ji min re gotin biraye wezire parastin ye u ye duda min bi xwe fem kir dema em di n bi rev de min u Saa Zatov tercumane sefaret bu pitre bu sefire Sriy, me nukte digotin (henek dikirin werger) em gelek di kenyan we dem yek ji serbaza ji xwe ne girt bi mere kenya we dem min fm kir ku ew ji bi rus di zani.Dema w vegeryana ez u wi bi ten di erb de man u min jre got bese i tu xwe li ehmeqi datine.

 

Bi kurda re di riya lasilki (telsiz) de tkil kirin, bersiva Kurdan gotin Makna (seyare) esker ji wir bibin, le her du serbaz berdan em n zivistangeha Barzan, heta we dem hn tu berpirsn hukmeta begdaye ne hatibun we der.

nuha em li Kurdistan ne.Ji aly Lirik (edeb) de min xwe negirt.Li v cih xwikbuna wek di roka de 2500 sal e milet ser bilind u azadixwaz Kurd dijin wek carna ji wanre dibjin Rtsarn rojhilat.Titn ew p serbilindbin hene, yek j Selhedin (Selhedin Eyubi werger) ew ku xaparza nikari bun w biknin,l ji aliy din ve Kurd buna Nuri seid bi wan geleki ne xwo bu. L i tabet. Ev yayn ku dighn asimana, gum guma deng ava paqij distir, guln reng a rengi ku li hevkir, berfa sip ku li sern ya, qin di reng bronz de, gihaya ku reng n tar erd wek xl xemilandye,mirov dibje qey ev Tehtn mezin xusus ji bo parastina v xalia ji gihay ye ku nehle ba bi ber xwe ve bibe.Ev giha ciwan ku ku ji jorde ji ser qi de heta ku digheje erd mirov dive awa ew giha weha li ser q di kare xwe bigre, Titn balk ev darn rast ku wek hevin.wer ciwane Kurdistana Iraq.

 

Makna me di ryek pir teng de dihere em di Kevin gelk pir teng k dirjaya w 12 km (klometre) ye j re dibjin geliy El Beg. Rya ar al: aliy rast Rewanduz, aliy ep Diana, u rast (direk) Hec Umran, heta hudd rane.Em rast (direkt).qerekola ordiya Iraqe a dawi erebe berda.Ji vir peve tu esker an kardestn hukumeta Iraq nne.Ve herem hzn Kurdi n Melle mustefa Barzan kontrol dikin.

 

Maknak Wilis bi 3 ekdaran em pewazi kirin:endam komita navend part Demokrat Kurdistan Sami, yek ji li ser nave barzan u ufr makn. Me silav li hev kir u makna wilyes da py ji bo rbertye.Pitre di rya xarkande di nav teht u qian de, bi rv de Sami ji minre got li v der end pmerga (ervann Kurd v nav li xwe dikin) Ber xwe dan mirin u li hember Alayek iraq er krin u ew dan sekinandin.

 

Barzan pewaziya min bi du Kurn xwe - Idris u Mesud ve kir. Mesude 17 sal w dem berpirs radio bu. Min bi xwe re ji bo zarokn Barzan du seetn me yn destan Palot wek diyari birib , le dema min di dest wan de seetn rolex dit ez hinki a bum. Melle Mustefa Barzan ez bi gelek kfxwe pewaz kirim. Derhal em dewet xaniki ji ax kirin, li wir sobak ku li ser tekeran ku ezing tede diewitn u paek bi tawana xani ve li ser pehnaye giredabun ji ber ku xani dilop dikirin, li derve ji berf u baran bi hevre dibariyan,di nav re carna ]iva xwe li w pa di xist ji bo ku ava dilopan tekeve bidone danubun bin pa.

 

Li erd Xale heb u xwarin danib.Bi mere herdu serbazen Iraqi ji runitibn,yek ji wan li min u Barzan guhdar dikir sohbeta me bi ziman Rus bu .L min ji Sam re gotib ku ji Barzan re beje yek ji van serbazana bi Rusi dizani, ji bo w j sohbeta me bi zaney bu. Barzan ji min re got 'Li Bagdade tev diz u pxwas in (eyn weha got), l yek mirove ba u rast heye ew ji wezre parastin ye. B guman ev gotin hem ji bo bir wezr parastin ku li cem me runitibu.

 

Hevdtina me ya esas dema niv ev, du kesn ekdar ku ez ji xew rakirim u birim xan k din. Barzan ez hembz kirim u got Yektya Sovyet- Bav min e. Barzan got, ew bi pneyara tfaq a Yektya Sovyet a aty re ye, l bawery bi Bagdad nine, li Bagdad extrmst bi xurt li hember tfaqa li hevhatin a ku hukmet bi kurdan re krye disekinin.Her weha berdewam kir u got; Her dem tirsa me a ji er nahle em bala xwe bidin ser xwekirina jiyana xelk (Min bi xwe dit awa Kurd dijn ,mal wan behtir li ber yanin,xany wan ji hery u keviranin , herdem ser xan gundor digernin ji bo xan dilopa neke.Elektrk tuneye di mal de lampak gaz u hesirek li ser erd ax heye)a Begdad naxwaze alikary bike,tev ku Begdad soz dabun alkarye bikin.

 

Li ser pirsa min a ku tkilyn we bi ran re hene-li cem me ispat hebu ku Barzan bi diz b cem ah- b teredut u vekir bersv da Ez naxwazim verim ma ez i bikim dema yek der ten ji min re heye k ez karibim bi dinyayre bidim u bistnim ew j dery ran ye ? Ji bo min a her grng bersva Barzan a li ser pirsa min Hn awa duwahatina Kurd dibnin, hun dizanin ku gotin hene ku Kurd dixwazin ji Iraq veqetin

 

- Evya dujmin aty en li ser axa Iraq di derheq me de wer difikirin.Heta hukmeta Iraq bi xwe ji me re b veqetin em venaqetin.Ev welat me ye.L Kurd dive xwed hem maf bin, wek Ereban.Hemu er li ser vya ye.

Di sohbeta min u Sam de min fm kir ku berya em bn wir bi end rojan pmergeyek kiribn hepsa partzan- xank ku dery we girti ku ekdar diparzin. W gotinn dij Ereban gotibu Sam got. digot na w de (pmerg girti werger) titn raszm hebun.Em r nadin tu kes ku cewher tekona me biguhere.

 

Kur Barzan drs ji min re got hzn ordiya Serhiladan esas ji Kurdan pek te li di nav me de Asur u Ermen j hene.Yek ji Amirhze ore Ereb e amir hz batalyona Komunsta ye.Ev batalyon ji endamn partya Komunst a Iraqe ji Kurd u Ereban pek hatye di sala 1963 de ew ji ber hukumeta Iraqe hatibn Baur.

Kar min Dewam Dike

na min a duda bakur Iraq pit guhertina hukum li Begdad di wextek kinde bu.Hevditina min a bi Barzan re dida redan ku hviyek pir bi k bi Barzan re bye, ku berpirsn hukumeta Iraqe y nuh we bala xwe ji kevn btir bidin aresrya pirsa Kurd- ji ber ku pisti tifaqa bi Arif re cih cih ser berdewam bu.Duwaroj awa be? Ev pirs di hevditin min a bi serok Kurd re pirsek grng bu.Barzan hevaln wi ji rewa hey a tevay u rewa hundir tevgera Kurd ne rehet (qeleq) bun. Di v dem de hzn pmerge ne ten er ordya Iraqe dikirin, her weha erk berfireh bi hzn ekdar n Celal Talabani re ji dikirin.Barzan bi nefret ew bi ceh (di ziman Kurd de yan Ker) nav dikirin.Begdad bi zanebun Perebna di tevgera Kurdi de bi kar di an, gelek caran bi destn xerb bi kar dian.

 

Mosko biryar da ku na rojnamevan Pravda a kurdistana Iraq div berdewam be.Di dema kin a peya me de we rewa Iraq bi Ereb u Kurd ve we awa be?- ji bo pirsek weha ne rehet cara duda ez m bakur Iraq herema Kurd.We care Makn Eskort (qesda w makn hukumeta Iraq ne. Werger) bi min re tunebun, maknak bi uforek-Kurd hat dev otela ez l bum u ji wir me ber xwe da bakur.Di r de min bala xwe da der dor, hertit hatibu guhertin li gor dawya 1966. Ed mirov dikare bje zivistan nemaye, tav dabu ser yan u qan u ji we mirov reng nek vekir u zer vekir di dt.Tit zivistan di an bira mirov bes ava wek buz cemid ku di geliyan de di herik de bu.Makna me Landrover di wextek kinda ji alk em derbas alye din bu, sureeta makne bes di viraca u li ser piren dirj kem dikir. ofr geleki aram (sakin) bu, di destpeka gel de em berdan,mena we ji hember makne nayn.

 

ufr xortek dirj li hev, Kurd b por w re bu le avn wi n bu-makne ba dajot.W dirkson makne ba girtibu u ji alk din de j pre ekek (silehek) bi jarjora ve hebu.E em birin bakur pmerge ervane ji hzn Mele Mustefa Barzan bu.

 

Min hefteyek gelek xwo derbas kir.Min hev ditin bi Bazan u zarokn w her weha bi endamen komta nawend a PDK u bi gelek pmerga re kir. Hema bi yek deng li ser riyen careserya pirsa Kurd disekinin u dixwestin pirsa ku b ye sebeb hezaran kustin perian ya xelkn Iraq areser bibe.Heger her du n min p bes ji bo naskirin u rojnamevan bu l ne min pa d wek ji bo navbenty bu.

 

Berya una xwe ya sisyan li Begdad min hevditin bi Sedam Husn re kir, ewe ku di hukmeta Iraq de bb berpirsyar tkilyen bi Kurda re. Hin ber ku mewqif xwe diyar bike Sedam pirsa Kurdi wek derencak ji bo karibe di hukumde bilnd bibe didt. Evya reweke ne xerab ava dikir ji bo ku Kurd bi karibin atonomiya kamil di hundir Iraq de bi dest xin.Ev her weha fikra sefre Sovyet e begday F.N. Fedotov j bu. Di hevdtin de Sadam mewqif ku kare bi Kurda re li hev bike diyar kir u ji min re got tu dikare ji Barzan re bj ez amade me gelek titan bikim ji bo k tekilyn Ereban Kurdan bighje dereca li hevhatin.

 

Di hevditina min a bi Sedam Husen re a ku 23 .01.1970 de, Sedam behsa lazimbuna dan u stendin bi brayen ku di bin serokatya Barzani dene,ji bo garantiya atonom ya heqq ji Kurdan re. L b bawer ya buye dikare bibe asteng li peya v proses. L Sedam got, titen di demn derbasbyde bun berpirsyar we bi temam ne partya Bees u ne j Barzan ye. L bel xwn hate rijandin, ji bo em bi karibin bawery di navbna xwe de ava bikin, dive nta ba u em karibin exs u grpn xwed mewqif exstrmstin bi sekinnin, ev exs u grp di herdu alyan de j hene.Ev titan han hv didan u ji alk din diht ku li hember Sedam mewqifek poztf be stendin, her weha Sedam got ez dixwazim tu dem dem karibe bie Kurdstan.

 

Mirov dikare bje ji 1966 heta 1970 yekemn berpirsyar Soyet bm ku min Barzan dem dem didt. Havna ez li holika dijyam u zivistana ez li xaniyen ji kevir ax dijyam.Her weha Viktor Viktorov Pasvalyk Oleg Gerasmov Perespkn j li gel min bun,l berpirsyar li ser mil rojnamevan Pravda bu. Me hem tit dikirin ku em Hukmeta Iraq u Kurda nz hev bikin, ji bo em karibin tesr li Barzan bikin Sam (nav esl Mihemd Mehmud Evdirehman) Mehmd Osman ku bi nav Doktor Mehmud t nas kirin gelek bun alikar Mehmud Osman bi rast doktor bu xwendina tip xelas kiribu u di bu alikar ji nexwea re, henek dikir di got iareta min a rojbn derz u tifing e.


Yek ji wan kes ku di nezkbuna herdu terefan de rolek poztf lst,mirov mutewaz, zana u sempatik ,xwedye xelata Lenn a aty Ezz erf b. Di v dem de ew ji mihacirtiy vegeryab u bb endam Hukmet. Ez difikirm bi insyatva Sedam dawya sala 1969 Ezz Serf Kurdistan ziyaret kir. Pit w bi demek hindik ez dsa m Kurdstan. Ev dem tam dema ku d qedera itfaq li ber mzekirin bu. Breya na me bi titek hindik delgasyonek ji Begdad hatib Kurdstan u li ser hinek nuqte li hev kiribn. A her muhm wek prensp li ser Otonom li hev kribun, l hin w Kurd awa di hukmeta Begdad, di Ordya Iraq de, ch bigrin hin ne gihtibn tfaqek, pirsa duwaroja Kerkk, Pmerga tarxa ilana Otonm vekir htibn. Barzan, Ezz erf ez me navroj dixwar u me hersya ak konyaka ran vexwar, Barzan gelek rehet u vekir di peyiv u qedehek konyak hilda ji bo xelk Rus yekitya Sovyet vexwar. Vekir digot li ser Tawsye (gotina) Yekitya Sovyet min bi Begdad re dest bi dan stendina kir, yek ji wan tawsyan w digot eve qebulkirina dan u sten din bi xwe we mewqif Kurda u PDK xurt bike.


Pit navroj sohbeta min bi Doktor Mehmud re ji ber ku doktor Mehmud serok delegasyona Kurda ji bo dan u stendin bi Begdaye re b, bi Ezz erf re ji ber ku ez wi di xank de diman bi gelek Kurdn e d min ew ba nas dikirin re mi fem kir ku ev kar ne weha rehet e. Ez Ezz erf wek hev difikirn, me digot lazime kurd nuha di pirsen hin ne hatine helkirinde israre nekin a muhm dan u stendin dewam bikin u ji bo veya j delegasyonek xwe binin Begdad, ev pneyara me hate qebul kirin u li Begdad min delegasyona Kurda li sefareta me (sefareta Sovyet.werger) peewaz kir. Pir xerb bu ku dema min drs, Mesud, Doktor Mehmud u Sam bi takim kinca u kravat dit(qesda w eve k w herdem ew bi kincn pmerga ve ditib.werger) ev di 6 sibat sala 1970. de. 14 meh me dsa hev du li sefareta Sovyet a begdad dit. Di v naben de di dan stendinan de li ser hinek xalan tfaq hatib kirin, b guman di tifaq de tesra me li ser herdu alya j heb. Li ser pirsa Kerkk Kurda kompremisek weha qebl kirin ku Kerkk we bi ser herema Kurdistan vebe l petrola we we di dest hukmeta merkez debe.


11 adar 1970 de rescumhr Iraqe Bekir di rado televzyona Begday de deklerasyone (beyana) aty a ku maf Kurda otonomya netew di arewa Iraq de nas dike, xwend. Milet Kurd wek Ereban bun yek ji millet Iraq y esas, wekle rescumhr dive Kurd be, di hukumeta Begday de 5 wezr we Kurd bin.Ev hemu cara pin di droke de dibin.

Dokmenta k nav we programa 11 adar 1970 li tevaya Iraqe bi kfxwe hate qebul kirin, bi hezaran Kurd li dora Kerkk agir dadidan kef dikirin.Roja lana sekinandina er li ji bakure iraqe bi Kurdan re, di mitinga li meydana El tehrir li Begday ji nsana te ax bavta erd li erd ne diket.Li kleka rescumhr Iraqe A.Bekir, zarn Barzan drs, Mesd Doktor Mehmud hebn.

L pir heyf pt demek tkil bi Begday re disa xera bn dsa ji nuhde er dest pe kir.

 

Xatir ji Kurdistan xwestin

Di rewek weha de seferk min a Bakur Iraqe din j b. Berya we 22.01.1973 li Begdad min Sedam Husn dit w bi israr di xwest ez Barzan bivnim. Sedam digot ew dikare xelet te bighe ku tu 3 sale li Begday ye nae wir, em naxwazin Barzan a te bighe ku Yekitiya Sovyet ed wi muhim nabine, em gelek qmet didin v kare Yekitya Sovyet ku tesrek poztf li ser Barzan dike. Sadam got, ez nuha emir didim ku teyarek te bibe heta Kerkuk helkopterek ji te ji Kerkk bibe heta Rewandz.


Ez vegerim dokument xwe .Li Rewandz berf heta ong ye. Maknak ku ofr w Kurd hate heta orta Alayek ordiya Iraqe em ji wir sar kirin , ev naye w mehn ku orta kurda hukumeta Begdaye xwe e, bileks. Em hatin qereqola p a pmerga , wek demen ber dema orta wan ne xwe bu kontrol dikirin.Em gihan cihek ne pir mezin n mala drs mesd.Mirov his dikir ku drs qeleqe(acize.werger)bi teybet dema Barzan hat ev btir ekere b ez Barzan end seeta bi Rus bi hevre di peyivn drs Rus t ne digiht , dema drs got, tu spat tuneye k hukumeta Iraq nyeta w ya itfaqe pek bine heye ji minre ev gotin ne pir xerb b ji ber k cihetek emn ji min re got ku hem tekilyn bi ran re di rya drs de t kirin.


Bi ya min du titn ku di navbera Barzan Sedam Husn de ku Barzan sexs aciz dikir hebun. Ya p Melle Mustefa bi xwe ji min re got. Grupek x hatin cem w, w pewazya wan li bin kon kir, yek ji wan xan rica kir ku gotinin wan li teypek portatf qeyd bike ew teyp dor end klogram b di we teyp de bombe hebu, ufre otobus ku muxaberat Iraqe bu di otubose de rnitib dema x teyp derxist w ji otobus ew teyp bi taqandin da di we dem de yek ji pmergan xwe nizm kirib ku kehwe bide barzan di esnay teqandine de ew ji Barzan re bu sper u hat kutin. Barzan dewam kir u got ehmeq parzger min hem x u ofr otobus kutin.me nikaribu d tehqqa ve buyer bikin, l ez bawer im Sedam Husn ev kir.


Tit duda bi kur w y mezin Ubeydulah ve grday ye. Hin di hevditina min ya p bi Barzan re Barzan ji min re got ku w Ubeydulah girtye u difikire w bikujin, ji ber ku w r ya mey ku em alikariya mad j werdigrin ji dujmin re vekirye. Min j re got, belk Ubedulah ev ne ji dujmunatyeke kiriye ji at kiriye .Nizanim gotina min tesr li barzan kir, le Ubedulah ne hat kutin u ji ber nexweya w ya apenditste zin dan ku bie Begdad Ubedulah ji Begdad venegerya, her uqas end caran ji Begdad ew xwestin j l hemu caran tu bersv ji Begdad nehat. Min di derheq Ubedulah ji Tarikq Ezz pirs ,w ji min re got me gelek caran ji Barzan soza ku w Ubedulah ne kuje xwest le Barzan ev soz tu caran neda me .Min fm kir ku lazime em mesella Ubedulah nekin bazar e, Ubedulah kur w ye u ew ji serok ere.


Di v dem de tit her Begdad heta v dawy yn me j ne rehet dikir xurt buna tekilyn Barzan u ah ran ku Emerk li pit w bun. Me informasyon ji cih emin girt k hin kes li ser nav Barzan ne Tel ebb (sral.werger).sral dixwest problema Kurd li dij dujmin xwe Iraq bi kar bne, hinek pere dan Kurdan, le ne gelek pere b. Pirsa min ya raste rast ji Barzan re a ku li ser tekilyn wan bi ah ran re, w bersv da min ji bo nan min li derk xist nan nedan min (qesada Barzan Iraqe.Y.P) ma ez ji birna bimrama?, min li derk din xist. Ma k gunehkar e- ez ya k nan ne da min?. Barzan nkar ne ikir k slehan ji ran verdigre, digot em dest bi er nakin l lazime em amade bin ji paraztine re.

 

We roje bi Barzan re heta derng ev em rnitin. Pitre ew bi end makna ve ku paraztina w dikirin , ez Doktor Mehmd gihan hev w (Doktor Mehmd.werger) ji minre rica kir ku em tesr li Barzan bikin ji bo disa nez Iraqe bibe, em bi du parzgehan re digeryan, ling me di berf de wenda dib.Em vegeryan razn, yek ji parzgeha sobe dadida, jibo ku me ne pir germ be carna pace vedikir.le her gav ez ji serma ji xew yar dibm, tevi ez bi kincen hir en sporte ve radizam.


Dewleta yekgirt a Emerka dikare hesaba li ser bikaranna faktora kurda bike?

Di sala 1975 de disa er di navbera Kurda hukmeta Iraq de dest p kir. Berya v bi salek di 1974 de Begdad kanna numra 33 a ku avakirina otonomya Kurda qebul kir. Ev qann bi Barzan ne xwe b ji ber ku heta ve dem ji li Kerkk Kurd mecbr dikirin ji kerkk derkevin na wan ereb diann.Ev er dest p kir ne erek ku Kurda di xwestin ji Iraq veqetin.Hvya k hin bi karibin bi Kurda re li hev bikin mab, ji ber k Kurda tu xebateke ku ji Iraq veketin ne dikirin, heta di er Iraq ran de ku tev ji al Hukumeta Iraq ve sileh kmyaw j li wan hat xistin ntek wana ku ji Iraq veqetin neb.


Kudn Iraq tu car ji Iraq veqetandin ji xwere nekirin kar, heta di demn ku hukumeta Iraq pir zef bu ku nikar b ser kurdan bikij kurdan pirsek weha ku ji Iraq veqetin neann rojew. Ev di demen er Kendav de dema Iraq bi ser neket an dema Iraq hzn xwe bi Baur Iraq ku li diji serhildana a bi kar ann. Kurda di we dem de kontrol li ser hem heremn ku l dijin kirin, wek Msil, Erbl, Sulman u heta demek Kerkk j. Pirsa veqetandin pit 1991 ji ne hat rojew, dema ku Konseya Ewlekary ya yektya miletan a biryara herema ewlekarya di paralela 36 a bakur ji v herem hem ordya iraq vekya.Piti van titan hilbijartin ji meclsa netew b u Hukmet ava b. Ev tit hemu di bin ara ku Kurd ji Iraqe venaqtin ji Kurdistanre otonom'ya kamil. Ve xeta weha a tevgera Kurd him ji al Yektya Sovyet pitgir didt him j ji al Federasyona Rusyay j. Ji ber ku ew texmin dikin k whilweandina Iraq i titen negatv ji bo rojhilata navn bi xwe ra bne.


L pit er Amerka li dij Iraqe sala 2003 di tevgera Kurd de fikrn cuda bn xurt bn. Wangton bi du titn zehmet re hat beramber hev. ya we pitgirya cuda bna Kurdan bike, Iraq bine ray u pere bike. An ji wek ku Emerka nuha we dixwaze Kurdistana Iraq di nav Iraq de bihle bi pitgiriya Kurdan interesn xwe bi parze. Ji ber ku Pitgiriya avakirina dewletk Kurd dikare bibe nakokyek cid di navbera Emerka u hevalbend we y NATO Turkiyey de.


Pit saln 1965 di tevgera Kurd de p xlaf pa j perebn b. Hn dema hevdtina min ya p li Kurdistana, sekretar PDK Hebb ji min re got Celal Talaban (rescumhr Iraqe y nuha) u hevaln w ji partye hatine avtin, ji ber karn wan yn xerab. Pit programa 11 adar 1970, Talaban rxistina xwe fesix kir vegeriya nav PDK.


Serhildana Kurda a li dij kanna Numra 33 ji aly Begdad ve hat rxandin.Barzan ran pitre u Dewletn Yekgirt n Emrka u di sala 1979 de li Emerka vefat kir. Talaban ji nuh de disa ji PDK veqetya.


Pit saln 1975 Li Kurdstan du Hz hebun- PDK bi serokatya Kur Barzan Mesud Yektya Nitiman Kurdstan a ku Celal Talaban avakirib. Heta saln 1995 tu nzkay di navbera van herdu hzan de neb, tev ku mirov digot w er Iraq rane w herdu hza nez hev bike. Hn di destpka saln 1980 de di navbera Hzn PDK a Barzan YNK a Talaban ern xurt heb . Bes pit zefbuna wan a li hember ordya Iraqe herdu hzan dest bi dan stendin kirin u di sala 1992 de palementok ku 50+50 li hev pay kirin hukmetek koalsyon avakirin, l vya dijberya herdu alyan nesekinand.

Heta Dewetya Emerkaye a ku di sala 1998 de ji Mesud Barzan u Celal Talabanre sandin u li Emerkay itifaqek di navbera herdu hzan de avkirin ji nebu alikar ji dijberya herdu hzan. Emerka di xwest ku Kurdistan xurt be ji bo balansa li hember Begdad. Heta sala 2002 fiil li Kurdistan du hukmet hebn,Bes di dawya 2002 de berya ku hzn Emerk dest bi operayona li diji Iraq bike, hukmetek yekgirt ava bu.Tev ku Kurda di operasyona Emerkay a li dij Iraqe pitgiriya Emerkay kirin j l Mesud j Talaban j di beyan xwe de di derheq operasyonde bi hezir bn.


Pmeraga ch ch bi hzn Emerkre tev operasyonn li dij ordya Iraqe dibn.Di adara 2004 de li bajar Selhedn herdu hzen Kurd konferansek li hevhatin li dar xistin.Kurd bn hza esas ji bo Emerka ku bikaribin hukmeta muweqet li Begdad ava bikin avakirina yasa ya Iraq pkbnin. Di daw de li hev kirin ku Celal Talaban b rescumhr Iraq Mesd Barzan b serok herema Kurdstan.L ev hemu hn ne dyare ku we pirsa Kurd li Iraq u siyaseta ku Emerkya kurd ji xwe re kirine esas li iraqe w awa be. Bi teybet pit ku Emerk hzn xwe ji Iraq vekne. Barzan hin wek ber kontrola heremn ya-bajar Erbl Dihok dikin Talaban kontrola det- Sulmany dikin. Hn di rast de yektya hzn cekdarn Kurd nebye, di konrola Barzan de dor 15 hezar ervan dor 30 hezar j ekdarn ji Eren Kurd pk t, Talaban hinek kmtir e. Di hilbijartinn parlemento ya Iraq a sala 2005 de Yektya Demokratk a nitimanya Kurdstan betir taktk b ji bo bikaribin di parlementoya Iraq de 76 cih vergrin. Nuha gelek Erebn ku di dema rejma berde anbun Kerkk gelek ji wan ya wan derdixin an ji ew bi xwe ji Kerkk derdiin. Heta nuha hin kesek ji wan (Kurda.werger) ku Kerkk paytext Kurdistana Iraqye ji br nekirine.


Di destpka sala 2004 de Kurda referandmek kirin ji bo serxwebna Kurdistan milyonu hefsedhezar imze topkirin ji neteweyen yekgirtre andin. Rola kurda a di rejma Iraq y roj de bi Ereban ne xwo e u ya pa , bawer nakim ku di demek nzk de tu kes bi karibe problemn ku xwed tarixek direj hundur Kurdistane problemn Kurdistan n bi merkeza Iraq re hel bike.