Hjayan rvebirn weann malpera Kurdinfo.come !


Li goriya dtina min, zann agehdariyn gelekan, di nav wan da usa j yn me rewembrn Kurd di derheq drok, bawar, mtolog (qewl, duha, beyt, sed hed), entlog, pskolog, civaknasya erf-edetn civakn Kurd bi taybeti ji yen li ser me zdiyan pir lawazin hwd. Li ser v babet binren li nrna min ya di http://www.pen-kurd.org/kurdi/kemal-tolan/agahdari-u-zanina-me-pir-lawaze.html e. Ez bawerim dijminen netewa me Kurdan j her bi xra van agehdariyn lewaz, ewt a em Kurd bere hevdin dane.

 

Li goriya zanna xwe dibjim, heta meriv derheqa pirs da rind nizan be, lkoln neke gerek tit ewt bi ser xwe nenivse, newene t bigihje, ku ew bi nivsara xwe kare evda, civaka, b sebeb bne, bhurmetke titn neraste ewt li nav xwendevanan da belake.


Bi dtina min nivsareke usa, ya birz Serdar Serhed ye ev j bi nav Ermenistan pirsa kurd-zd di saln desthilatdariya Ter-Petrosyan da ye . Gotar de at ewtyn bingehn li derheqa naveroka baweriya zdiyatiy de hatine bela kirin We hejayan ji ew di malpera http://kurdinfo.com/basin/serdare_serhedi.htm xwe de weandine.

 

Min ji xwe re digot, berpirsyarn malpera kurdinfo y nrn/gotarn weha b destnan anj yn b e-malen nivskaran na wenin gava ew atiyn bi hemd anj b hemd dibin, dibnin, ew wan z berteraf dikin !

 

Lewma j min dtina xwe ji We hjayan re nivsand ji We rzdaran hv dikim ku Hn van end pirsn min bighinine birz Serdar Serhed :

 

Birz Serdar Serhed!

 

Gotara We ya bi nav Ermenistan pirsa kurd-zd di saln desthilatdariya Ter-Petrosyan de gelek agahdaryn balk derheqa milett nijadperestiya serknTHE (Tevgera Hevmiletiya Ermeniya) bi taybet j rola Ter- Petrosyan hevkar xulamn w hene. Wana, dema deshiletdarya xwe da gelek Kurdn zd yn Ermenistann andine.

 

L ez awa p hesyam, eva devedev deh salane ew tevger ser hukum nne, gelo pey w tevger ra guhestineke xr hindava Kurdn zd de ketye nava syasya w welat?

 

We di despka gotara xwe de hinek j bahsa naveroka baweriya me zdiyan kiriye ez dixwazim end pirasan li ser v naveroka dn rewa civak me zdiyan ku We di gotara xwe de bahs kiriye, ji We birzan bikim.

 

Birz Serdar, ev ewa dibe ku Hn di destpk de dibjin, Dokmentn gelek cidd hene ku ispat dikin wek dn zdiya ji dn sa Mihemed gelek kevntir e. dre j dibjin, Baweriya wan sa j ji kitbn Msa, sa Mihemed t. ?

 

Gelo We ev agehdariyn xwe yn ku dibjin, Cem kurdn zd, awa qann, dutretiyeke mezin heye-xr bereket sa j xwendin ten ji bo x pran e, l milet feqr gerek bimne nezan, dn heq nade, fr nivsar xwendin bibin. ji ber devn kjan cnar anj rhaniyn me zdiyan avkaniyan girtine? Hn dikarin van ji min re j bidine nasandin?

 

Birz Serdar, w ek Hn dizanin em zd peyva xebera xirab(ޅ..- k.t.!) bi hemda xwe nabjin baweriy p naynin, ji ber Hn dibjin, zd qmet didin sa j (k.t.!) ?

 

Gava Hn bikaribin bersivn van pirsn min ji min re rove bikin, ez gelek dil xwe bivim.

 

Silav u hurmet

 

Kemal Tolan

 

Tbin:

Dema ez tu bersivan ji We negrim, ez bikaribim ez v hevoka ku We got yn ku pe (meslek) kar xwe ba nizanin poz xwe dikin nav siyaset li We vegernim bjim, bae gelo ima Hn yn ku ji naveroka zdiyatiy famnakin, Hn poz xwe dirj nav baweriya me zdiyan dikin ?

 

 

 
Ermenistan pirsa kurd-zd di saln desthilatdariya
Ter-Petrosyan de
Serdar Serhed

 

Dokmentn gelek cidd hene ku ispat dikin wek dn zdiya ji dn sa Mihemed gelek kevntir e. Ji ber ku 6 qurn ber sa, Zerdet behsa eytanperestan dike.

 

Bi dtina Profesor Niko Xuyos Mar, kurd ber, ku slam qebl bikin, git zd bne, ango baweriya xwe bi Xwed (awa y lap mezin), roj hv anne. Ev j bye bingeh dn asriyan bi du Xwedayn sereke va: eme Sn (Xweday Tav Xweday Hv). (avkan; Kurdistan kurd, Levon Mesrop, Paris-1957)

 

Kurdn zd ber er 1914an li Misl gundn der ber w ran jiyan e. Ji ber sebeb dn bi qurna ji aliy miletn cinar de hatine zrandin (zilm dtine). L di er 1914an de ev milet atxwaz xebathez, rast zilm kutina weh hatiye. zd, wek, ku min li jor j got, Xwed awa y lap mezin nasdikin, l bel, qmet didin sa j eytn, nav kjan naynin ser zimn, l eger lazim be, dibjin Melek Tas. Dra t Cibrel, Refal, Tedrayel, Ezral emkol. Baweriya wan sa j ji kitbn Msa, sa Mihemed t. Tewrat, ncil Quran wek pirtkn Xwed qebl dikin. Beek ji wan, bi taybet zdiyn bakur Kurdistan ji ber zilm di saln 1896-1915an de xwe avtine Ermenistan. (Di nava wan de j gorbihut kal prn xwedan v miqal hene) Wexta Ermenistan bi xra Rsan hate damezirandin, awa komareke Yektiya Sovyet, zd j bn civakeke azad di aroveya Yektiy da Ermenistan ji xwe re kirin malek, tev bi birayn xwe yn hem qeder-ermeniyan re dest bi jiyaneke n kirin. Saya ser qannn Sovyet bi hevkariya hikmeta Ermenistan jenerasyoneke n, ya ronakbrn kurd p de hat , mer dikare bje, carek din agir ronesansa Erdelan Heqariy li Ermenistan daket.

 

Cem kurdn zd, awa qann, du tretiyeke mezin heye-xr bereket sa j xwendin ten ji bo x pran e, l milet feqr gerek bimne nezan, dn heq nade, fr nivsar xwendin bibin. L anegor qannn Sovyet dergehn dareyn xwendin vekirne ji bo herkes. Mecaln ba b ji bo gitan-mektebn kurd hatin vekirin, kitb ji bo mekteban hatin apkirin. Pit end salan te nikarb kurdek nexwend li gunda bdta. Dra qadroyn ba pda hatin, kurd hatin hilbijartin awa parlamenter, bn diktor, mihends, mamoste, nivskar, drokzan, air

 

Ji bo pketina milet kurd keda air, droknivs, zimanzan dilsoz milet xwe Prof. Heciy Cind b hesab mezin e. Cara yekem w kitba dersxana yek ango alfabe bi herfn kirl ji bo mektebn kurd nivs. Nivskar ermen Levon Mesrop, Heciy Cind awa Xaetr Abovyan ermeniyan (hmdar ziman ermeniya, y axarabar) bi nav dike. Li gora statstkn sala 1934an li Ermenistan 14 dareyn xwendin bi ziman kurd hebn. Reqema agirtan digiht 1419 kesan, xnc w texnkmeke orte bi 7 dersxana va yeke bi xwendina bilind bi 161 agirtan va. Hm tiyatroya kurd hate dann. Xebatn werger gelek pda n. Cara yekem zarokn kurd bi ziman dayika xwe nasiya xwe dane berhemn Maksim Gorki, Pukin, Lev Tolstoy, Lermentov, Tumanyan, Aboryan. Sala 1934an kompozitor Karo Zekeryan Prof. Heciy Cind berevoka, Strann civaka kurda weandin, t da 130 stran ch girtin. 1936an de berhema bav zargotina kurd Heciy Cind Emn Evdal Folklora kurd derket.

 

Di sala 1930 da Rojnameya Riya Teze der, ku redaktor w y yekem ewlad hja y milet kurd Cerdoy Genco b. (Ew hema li ser kar xwe j ser dilovaniya xwe) Hinek dereng bi pkiya Heciy Cind hevsera w Zeyneba bo 1931 de di radyoya rvan de bea kurd hat sazkirin. Deng radyoy li her ar aliy Kurdistan belav dib. Ew di jiyana milet me y bindest de roleke gelek girng lst i di war huner, ziman and, sa j di war siyas de. Bi kurtay naxwazim li ser v mijar gelek rawestim, bese ku em nasiya xwe bidin axaftina Heciy Cind, ku di kongreya Yektiya Nivskarn Ermenistan ya sala 1946an. Ew di destpk de razbna xwe dide Yektiya Sovyet hikmeta Ermenistan ji bo sazkirina mecaln ba, jiyaneke bextewar ya milet kurd li Ermenistan pitre dibje , Hevaln birz, ez nikarim li himber w fikr ranewestim, ku dive wek ziman kurd ne dewlemend e. Bi rast di jiyan de em titek din dibnin. Niha li ber ave me ye folklora bsnor dewlemend ya milet kurd tam bi ziman kurd hatiye nivsandin. Ew ji qurna t sa kevne wek milet kurd, y afirandar bixwe. Milet kurd ji kraya qurna de ziman me sa j deryayeke afirandinn miletiy ji me re hitiye, ku di temamiya dinyay de deng daye. Wek Mem Zn, Dim-Dim, Xec Zer Siyabend, Kerr Kulik, Poz Kemal, Site Xenza, zd Ser gelek mayin. Ne ten exsa, l temamiya milet kurde, ku afirandiye. cara yekem X.Abovyan, dilsoz xrxwaz milet kurd b, ku bi standartn navnetew texmn kir dt, her mrek kurd her jineke kurd ji zikmak air e' . Heciy Cind bi ser de zde dike, Em telebext re nizanin, gelo ber alfabeya ereb (qurna 7an) herfn kurd hebne an na, l ji me ve eyan e, ku pit qeblkirina slam, kurda bi berfireh tpn ereb bi kar anne ne ten bi kurd, l sa j bi ereb, faris pae j bi tirk nivsne. awa nimne, El Herr-air flozof gelek mezin y qurna 11an, mele Ahmed Cizr (dwana w niha li pirtkxaneya dewlet ya Ermenistan de ye), Mele Bat (1417-1494), Feqiy Teyran, air flozof gewre y Beyazd Ahmed Xan, kjan akademk T.Orbelli dihesibne awa air rojhilat y mezin y datne rza Firdewsiy nemir Rustavelli (air gurciya y eyan), bav droka kurdan y qurna 16a erefeddn Bedls, kitbn w bi end zimann Ewrop hatine wergerandin, Nal, Baba Tahir-navek navnetew gelek, gelekn din. Dawiy da Heciy Cind spasiya xwe dide hikmeta Ermenistan taybet yektiya nivskarn Ermenistan, ku xwe dinin r vedikin, wek edebiyata kurd hn pkeve hn dewlemend bive. Ew razbna xwe nan dide himber airn ermen, yn navdar Hraya Koar, ku ji kurda tir kurd zanib (ew di mala kurda de mezin bye, di qirkirina ermeniya de kurda ew ji kutin xilas kirine), Sarmen, Arons gelek mayin. H.Cind ji kraya dil spasiya xwe dide air ermeniya y hezkir Avetk Isahakyan, xem her nivskarek i kurd i ermen dixwar bi serkeftinn wan a dib. Ew divje, Host mezin destr bide min ez ne bi nav xwe, l bi nav milet kurd div kongreya nivskaran da te germ silav kim spasiya gel kurd bigihnim te helbesta te bi sernivsara, Nav strkn Elegez da' bi ziman kurd bixwnim.

 

Ji yana me weha xwe berdewam kir, heta Yektiya Sovyet hilneweiya b. Dre her tit ser bin b. Qawetn (hzn) n derketin hol, wek THE (Tevgera Hevmiletiya Ermeniya), propoganda li dij komunistan Rsyay kirin, meseleya Qerebax derxistin hol. Kirin gaz qrn, Ermenistana serbixwe, Qerebax ya me ye, (Qerebax heremeke otonom li Azerbaycan, l nifs ermen b), er, er heta dawiy er. Grba nijadperestn wan j bi dirmeya Ermenistan ji bo ermeniyan derdiketin kolanan. Rastiyeke weha he ye, div, yn ku pe (meslek) kar xwe ba nizanin poz xwe dikin nav siyaset. Di bin serkiya tevgeran de (bizav) i qas bermay milet heye dide d wan. Yek ji wan Levon Ter Petrosyan b. Ermeniy Sriyey, di wexta xwe da bi malbata xwe ve c guhert Ermenistan bb. Yek oven, dijmin kurda y qaneqan. Ew b serok THE. Li rvan paytext Ermenistan fabrqe, mekteb, dezgehn xwendin karn xwe rawestandin, ji ber ku dine mitng guh didan propoganda ajtasyona derew, ya Levon. dareyn, ku xwe pa digirtin, nedine mitng, Levon meriyn xwe diand cem wan, gef li wan dixwarin bi mecbr diann mitnga. Yn li dij wan derdiketin, ser wan dixwarin, ew wenda dikirin. Xnc v yek Levon heval-hogir xwe bi kjana amniya xwe pdan gaz cem xwe kir soz da eger alkariy bidin THE, gava hikmet kete dest w, gi ew wezfeyn ba bistnin. Yek ji wan Gurgen Melkyan, ermeniy ran, di zanngeh de dersn ziman Faris dida. W wext mitnga nav milet da dibeziya bi dengek zz dikir qrn, Qerebax ya me ye, er er heta dawiy. Pa ew kirin dekan fakulteya Rojhilatzaniy. Grigor Avagiyan Rektor Cografyay, teleba qedr qmet nedida w, ji ber ku ruwetxur nezan b. (W roleke qirj lst di mesela kurd zd da) Yevcank Apgaryan tev Levon xwendiye (Wan fakulteya Rojhilatnasiy bea ereb xilas kiriye) Yevgenik j dre b nekm-nezde serok gimruga Ermenistan. Ji v kar b par neman, kurdn, wa got zd. Gan Asaturyan, Arat Polatyan gelekn din. Ji v tit bpar neman kurdn, wa got, zd. Levon gote wan, pita xwe bidine me, em we awa miletek ne kurd lan bikin.

deolojiya panturkzm bye heye a dn (ol) Tirkiyey, ya dewletiy. ovenzma bhed bsnor ilimdarn wan ajotiye w yek, ku titn derew bixin drok ango xwedgirav Kurd tirkn ser iya ne. Li Tirkiyey, k v tit nkar bike, div awa ew himber Xwed derdikeve. Yan j Xwed nkar bike. (avkan, Mrp Report, Sibat 1984)

 

Eyn tit li Ermenistan b. i titek ecb. Di destpka qurna 21 da, li welat ermeniya da miletek n bi nav zd awa zarokek hat dinyay navika zarok j Levon Ter-Petrosyan bi xwe bir. D re bi resm li ser hm dewletiy zd lan kirin awa miletek ne kurd. Ferqa wan ji tirkan ew b, ku ermeniya zd nenivsandin awa ermen. Ew j, ez bawer dikim, bo w yek, ku zd tu car, wek kr bid ser hustuyn wan, nanivsnin ermen. Ji ber ku kurd j arne bi kurdiyatiya xwe ve serbilind in. Ev siyaseta qirj heta ku ew here, mana w i ye, bersva v pirs em dihlin ser nsafa ermeniyn nijadperest?

 

Batir dib, ku hikmeta Ermenistan titn bi cid ve ser xwe bianda. Rke ba bidta, ku milet xwe ji v belengaz desttengiy derxista. Gelek ji wan dsa dar xerbiy digrin dest xwe ji bo nan zik. Niha j welat wan serbixwe ye, ira ji welat xwe direvin, yan dsa j zilma tirka heye li ser wan?

Bel, zdiya j pez dewarn xwe ji wan re erj kirin, rn nan sl mast dibirin ji wan re, ku bir nemnin li meydana mting (xwepandin) kar xwe y re bi zik tr bimenin. Ter- Petrosyan di dema xwendina fakultey pnc sala bi kirasek kostumek jiya. Zeyif b wek Roviy qertela. Gava bu serok hustiy xwe qalind kir zik avt. Xnc v yek, gereke ji xortn zd grbn fedaiyan hazir bikin, ji bo er dij Azerbaycan, yan Qerebax azad bikin. (ji wan rojan gelek sal derbas bne, hela hn j azad dikin)

 

Di meydana Opera, ku pitre meydana Azadiy bi nav kirin, Ter-Petrosyan hviyeke mezin dida milet, iyayn zrn soz dida wan. Deng w bi hz b wek aratora diaxiv digot, Dinya bi ermeniyn ve dest p kiriye. Em ji hkes aqiltirin em ji ser hem miletan re ne. Pwstiya me bi Rsyay ve tune, em xwe bi xwe dare bikin. Bij Ermenistana azad serbixwe.

 

Pskolojiya tirkan ermeniyan, meriv dikare bje, eyn yek e. Tirk j dibjin, Serbilinde y ku bje, ez tirk im. Eyn v fikir tne ziman airek ermeniya y navdar Paruyr Sevak, ew dibje, Rast e, em hindik in, l em ermen ne. em, em em. Ew di helbestn xwe de ekere vekir tirka re dide xebera helbestn w ketine pirtkn xwendegehan (mekteban). sa j raz sa j helbestvana ermen Silva Kaputikyan. Ew wext THE dest p kir, him xwe dida aliy komunistan him j xwe dida aliy Levonya. Azeriya digot, ew e, ku milet ermen radike himber me. Carek di televzyon de Apotekyan pde hat got, Rast nafikirin ji bo min, l gava axaftina xwe xilas kir, dsa j got, rya veger tune, em gereke er bikin heta dawiy.

 

Di kongreya komunistan ya dawiy de (Kongreya 29. Partiya Komunist ya Ermenistan) Silva pda hat weha axiv, Hevalno, ez ev qet raneza me. Tu caran min xwe weha birndar bhirmetkir nedtiye, awa wek eva bihur. Telefonek ji min re hat dengek ji min pirs, Xanima Kaputikyan tu bawer, ku di nava xwna te de xwna tirkan tune ye? digot av w bi hsiran tij dibn. Li Ermenistan, ku tu ji ermeniyek re bje tu tirk ew dibe kufireke lape mezin. Batir e, ku tu kr dil w xe, l nebje tu tirk . Di axaftina rojane de tu dikar bibihz, Kuro, xwe ne tirk, dibjim-nabjim nakeve ser te, yan j, tirk bim, eger derewa bikim. Ermeniyn esl avn wan n por wan j zer bne, l bi qirna bindest tirk ereban de mane reng av por wan hatine guhertin, re bne. Droka ermeniyan dinivse, hebn jin, ku zarokn, ku ji tirkan bbn, dikutin, l heb j, zarok mezin dikirin. Helbestvana navdar Kaputikyan derbar v mijar de dinivse, Kapuyt akere unsel haye. Vosk varsr unsel haye.. avn ermeniyan ber n bne. Por ermeniyan ber zer bne!

Ermeniyan bi salan pesn ziman edebiyata xwe didin, awa ziman edebiyateke dewlemend. Pa bi xwe j spatkirin, ku gelek helbestvann wan nivsarn miletn mayn tercume kirine li bin navn xwe nivsandine. awa nimne, li ak ya Petrosduryan ku mamosteyn ermen li dibistanan ew helbest ji agirtn xwe re dixwendin mest diman wek taca ser helbesta lrk ya dinyay dinirxandin. Piraniya berhemn Vaham Periyan ji edebiyata frans hatiye tercumekirin. Heta sirda (himn) netew ya Ermenistan j ne xeber ya ermeniya ye ne j melod. Ji ber v yek j niha amadekariya kirina sirdeke n dikin. Droknas ermeniyan Murasam pirtka xwe ya welatparziy, ya bi ser nivsara, Gevork-marsbetn nivsiye awa ermen bi xwe dibjin dinivsin; wek ew kitb li ser hm fantaz derewan hatiye nivsar. Ango ew titn ku di kitb de derbas dibin di jiyana milet ermen da tu car nehatiye qewimandin. Raff j di kitba xwe, ya bi sernivara Kayser-da serda kurdan re dike, a miletek diz qaax nan dide serk er azadariy, y milet kurd di sala 1880an dij tirk farisan ex Ubeydullah j awa merk bi karaktereke negatv dide p.

 

L di rastiy da, awa Levon Mesrop dinivse, x Ubeydullah rz hurmeteke gelek germ himber ermeniya, xaparza nan daye ew parastine. Ew gotiye, tirk me awa qawetek li himber xaparzan bi kar tnin, wext ew biqedin w b dora me kurdan (avkan, Kurdistan kurd, Pars 1957, rpel 72) L kur Ubeydullah ex Mehmed Sidiq j gotiye, tirk dikuje-kurd e neheq, dewlet ermeniya dizrne, dsa kurde neheq, tu titek xirab tune, ku nav kurdan sernexin. Em zanin li ser v erd hn (ermen) ewqas j kevn in, iqas em, y ku n hatiye-tirk e. Erd me berfireh e mezin e, t ra me herdu miletan j dike. Ji Bekala Nrpz bigre heta Misl-y me ye, jor y we ye. Aha ji bo v yekye, ku em gereke bifikirin. (avkan, Malxaf Aprmner, Beyrt 1956 r. 210)

Seroker Husn Axa gotiye, Kurd feqet hacet in di dest xwnxura de, wan desta bibirin kurd bimnin awa hevaln ermeniya, yn dam. (avkan, Taxmaxyan-Masis Lerneri, r. 523, F.K. Oxosyan, Kurd pirsa ermeniya-Yerevan 1991 r.74)

 

Evdilhemd dur alyek va sozn ba dida ermeniya, ji alk din va j dsa eyn Evdilhemd di sala 1889an de lan kir: Ew Ermenistana serbixwe, ku ermeniyan ji xwe re kirine xeyal, qet ne mimkin e. Ez v tit ne ten nakim, ez ser da nalet li wan siltanan bikim, yn ku d min tn, mecal bidin serxwebna ermeniya. Heta ku slam li ser erd dinyay hebe em er serxwebna ermeniya bikin. Di axavtina li gel Siltan ve A.Vemver ewha dibje, tir e ez ser xwe ji cendek xwe biqetnim ne ku serxwebn bidim ermeniya. (avkan, Leo, Hayot Harts Vaveragirev,Tiflis, 1915 r.193)

 

Em li vir dsa vedigerin ser kar bar Ter-Petrosyan. Levonya ajotin ser girtgehan iqas diz, mrkuj kujer hebn azad berda ew kirin hevkar xwe Evana ketin kabneta serok wira dwana bilind, ya Ermenistan Heramt Boskanyan. Ew dane ber kulm pnan, ji kabnet avtin. D re balafirgeh, televizyon radyo hildan dest xwe. Dest p kirin pay Levon bidin, ku xwedgirav 7 zimanan zane heta zimann ku tune be j zane, ew Qerebax xilas bike milet ew di bin siya w de bextewar bij. Welhasil anariyeke bhed bsnor kirin. Mer wek man dihatin kutin. Kes nizanb ji bo i ira? Rewenbran j, ku ew bqann dtin, xwe dane alk, tirsiyan fikrn xwe bnin ziman.

Li Baky-Azerbaycan, ku dtin ermen dawa Qerebax dikin, bne agir bi ermeniyn di nava xwe ketin. Maln wan talan kirin, ewitandin, jin qzn wan li ber avn mrn wan tecawiz kirin, kutin. L, k p re ghand, revn xwe avtin Rsyay.

 

Eyn v dem j, eyn tit ermeniya ann ser azeriyn di nav xwe de. Piraniya azeriyn tev kurdn misilman li naveya Mass gundn der dor dijiyan. Grpn ekdar, wek gurn har ketin nav wan i xwestin ew j kirin- kutin, talan kirin maln wan de ermeniyn xwe bi c kirin. Gava d azeriyek nema, jar hatin dora kurdn misilman. end zdiyn xwefiro dane piya xwe ltmatom dann; Hn gerek ji Ermenistan derkevin, eger na em axiriya azeriya bnin ser we. 25 hezar kurd bi zor zilm derxistin. Mal, pez dewarn wan li xwe helal kirin. Kalek kurd, bi du jinn xwe ve nikarbya der, fedayiyan benzn beriya gewriya wan da ew ewitandin. Drektor sovhoza gund ku ermen b ser xwe dixist digot, hn i dikin li ser wan. Ne ev in ku ji me re dixebitin. Fedayiyan bersv dan digotin, Here li cih xwe rne. Deng xwe qut bike. Hem kurdn misilman reviyan Kazaxistan.

 

T bra min, konferanseke kurda li Moskovay hatib lidarxistin. Serok Insttuya Pars Kendal Nezan, Sam Evdirehman, Prof. akir Xudo, Prof. Ordxan Cell, Prof. Zer Ysipova, gelek profesorn rs j di nav de gelek kurdn ji Kurdistan civiyan. Rast jinek hatim, ku ji Ermenistan reviyab. Gote min, belk ermeniyn fast xr nebnin, me bi dehan salan xwdana xwe rt wan ra xebata re kir (Kar gund-pez, dewar). ira ev ann ser me? Xwezka min careke din mala xwe bidta., bira Xwed rih min bistenda digot, digiriya nifir dikir. Pa bi miln min girt, av min nihr got, Ew gotina, ku dibjin, hespa qule, sey tle, mr file (ermen) baweriya xwe p neynin, gelek rast e.

 

Div, eger dixwaz rism miletek k, gelo ehlaq v an w milet awa ye, lazime ji milet bik, yn di nav wan de dijn, b pirsn. Di v mijar de mirovat xwed gelek tewr tecrubeyn ern neyn ye. Swd, Norwec Fnlandiya Laponn, ku nifsa xwe bi deh hezarane kirine irk welt. ek Slovakan derseke medeniyet dane mirovatiy b, ku poz mirovek xwn bibe, ji hevdu cuda bn. Li Yugoslavyay Sirbistan mtihanek gelek xirab da, li seranser welt kete nra geln, ku bi sed salan bi hevdu re dijiyan. Kurdistan rmeta me ye! Mala Xwed ava be, wek rvebiriya miletek qedr ciy cran xwe ji y xwe bilindtir digire, hikmeta Kurdistan rye me paqij hit xwed li hem gel oln li Kurdistan derket.

 

L li Ermenistan niha miletn din nemane.

D re Petrosyan hate ser hikmet, ev kar re awa destkeftineke mezin nan da got, Me di wextek kin da ew tit kir, ku komunistan di 75 salan de nikarbn bikirina. Me miletn ne ermen ji nav xwe derxistin, ku dikarbn pa bivin bela ser me. L ew ji br dikin ku ji 6 milyon ermeniyan, 3 milyon li her ar aliyn dinyay dijn li her cih j xwe wek xwediy mal his dikin. li welatn totalter wek Sriye, Iran do j Iraqa Sedam Husn, ji bo parastina xwe, ji bo berjewendiyn xwe yn pnc kuria xulamtiya stixbaratn wan welatan dikin, b ku jdan bie, b ku pvann ehleq bidin ber avn xwe zirar didin geln cran xwe dibin hmek ji hmn berdewamiya van rejmn arkayk, ku hem dinyaya meden li xwe heyirandine. bi per welatn cuda cuda (wek Rsya, Belka, Fransa, Amerka, Avstralya) milete, ku Petrosyan kiriye hal Qolo (kar tuneye, pere tuneye, piraniya milet encax rojn xwe dibarnin), alkar dibin. Mecbr, gelek jin qzn ermeniya xwe difroin. Li rvan chek taybet heye, li pit snemaya Rosia jin ev, roj li wir disekinin li benda miteriya ne.

Levon kurd azer bi wahet ji Ermenistan derxistin, l rvan bi azeriyn ran ve tij kir. (Ew ticaret dikin). Li rvan her c mer dikare axavtin bi ziman azer faris bibihze. Mrek ermen ji min re got, ku milet biriye mer dikare tehammul bike, l ku ew kule wek eger ber jin qzn me tirka, farisa bi zor dibirin, niha me bi dest xwe carek din ew dane dest mr misilman. `Ev j b serkeftineke`serokatiya Levon digot r Ter-Petrosyan dikir. Ter- Petrosyan nava milet ermen da ew fikra qirj da p, ku ne tirka jenosd kiriye li himber wana, l bel, kurda kiriye. Eger kurd nebna ew end ermen j xilas nedibn. Dewsa ku spasiya xwe bide kurda, dijminatiy dikin. Em nkar nakin, ku end retn kurdan bne lstik di destn tirkan da, l ew nay w man, ku milet kurd gi li dij wan by. Dewlet, dewleta tirka b, esker j dsa esker dewleta tirka b, ne ya dewleta Kurdistan. Mesele, ermeniya grbn fedayiyn kurdn zd didan piya fedayiyn xwe din er Azerbaycan. Niha azer dikarin bjin ku kurdn zd me dikujin? Na. Ya er dike Ermenistane, ne zdistane, kurdn zd lstikn di dest ermeniyan da ne.

ira ermen dijminatiya Almanya, Brtanya Fransay nakin, ku di komkujiya wan de roleke aktf lstine? Wana eskern Hemdiye fnanse dikirin, k ermeniya ji ciyn xwe derxin kurda di dewsa wan de bi c bikin. Brtaniya razbna xwe ya mezin nan da ji bo sazkirina alayn Hemdiy, ku ji bo qirqirina ermeniya hatib sazkirin. xwest crgn wan bi ofitsern (efser) Brtan va tij bikin. (avkan, Kurdevyev Haykakanhard Ermen Oxosyan-Yerevan 1991 r. 95)

Gordlevskiy dide kiv dibje, Kurd tim li ermeniya xwed derdiketin. Di er 1914an da, wexta qira ermeniya, min gelek car dtiye, ka kurda ew ji mirin xilas kirine. (avkan, K.Mazhar, Kurdistan di saln r chan y yekem de, ereb, r. 285)

 

Esl xwe ve Kurd Evdilezz Yemelk gotiye, Li Anatoliyay, eger ermeniyn ji dest tirka xilas by hebin, bguman ji 4a sisiyn wan bi alkariya kurda bye F.Thliryn dibje, Ez birndar bm, m gundek nav iyan. Prek ez birim mala xwe gava birnn min qenc b, ji min ra gotin, ku zde nikarin min xwed bikin, ji ber, ku eger dewleta tirka bizanibe ew wan bikuje. Kurd gelek bi rehm bn. Ciln kurd li min kirin ez bi ran ve bi r kirim. (avkan, Sohomon Tehliryan, Patavarutyun-Mehkeme. Ervan 1990, r. 226)

Li ser riya Dra-Zor (ermen li v gel dikutin davtin xwar) gelek ermen xwe li cem kurdn zd veartine xilas bne. Di nameya ermeniyn gund Xasto de t nivsandin, wek kurdn ereta Mehmd bi ekan piya tirkan girtiye. Li gel peymann dijwar birbn, kurdn eret nan xwe y dawiy bi me re nv dikirin. Titn xwe difrotin, ku em bir nemnin. Pit rawestandina er Mondros delegasyona kurda nameyek dide berpirsiyar Brtaniya li Heleb: Di gundn me de di bin adiran da 650 ermen, nav wan de jin zar, li gund cran de ji 3.800 btir ermen hene. Ev ar sale em wan xwed dikin, nan av didin. Me re eyane gelek ji me dr, li taxn rojhilat, di bin adirn ern xrxwaz de 6.800 ermen hene, em nikarin pwendiyan bi wan re deynin. Di namey de sa j nan dide, ku ew hazir in wan ermeniyn feqr belengaz peyda kin l bivin xwed. (avkan, K. Mazhar, Kurdistan di er chan y yekem de. Ereb, r. 295, sa j S.K. Poxosyan, Kurd pirsa ermeniya. Ermenk, 1991, r. 233)

 

Di er 1916-1920an de 20 hezar ermen xilasbna xwe li cem kurdan dtine. er chan yekem de kurdan 200 hezar ermen ji mirin parastine. (avkan, K. aan, di droka biratiya milet ermen kurd. Ervan-1965, r. 33) Arak opanyan j dinivse, ku wext komkujiya ermeniya gelek gelek kurd j hatine kutin. Hsr bedbextiya kurdan, ji ya ermeniyan kmtir nebye. (avkan, Gevorg S. Erevanyan, Droka ermeniyn arsancax. Ermenk, Ervan-1990, r. 26) Em dikarin gelek nimneyn din j bnin ber avan, l d ewqas bese. D ewqas tit re d ez dikarim bjim, ku ne Ter-Petrosyan ne j ermeniyn nijadperest droka milet xwe ba zanin nas dikin. Loma j dibin bela ser piy y milet xwe pa j y crann xwe.

Inisiyatva Ter-Petrosyan, hevkar xulamn w wek Garnik Asatryan, Arak Polatyan, Grigor Avakyan, Ezz Temoyan, Hesen Hesenyan, Elxan Mem end zdiyn nezan faktora zd awa miletek cuda yan serbixwe derxistine hol. Ronakbrn me destpk da avn xwe guhn xwe bawer nedikirin. Ev tit nediket ser h kes. Du tret kete nav parek milet kurd b du pere. Ezz Emer, ku gund Zovn de dijiya, Levon ew kir serok milet zdiyan yan ne bi hilbijartin, l bi pandin (tayinkirin).W j i qas gundiyn nexwend hebn da p xwe, awa berpirsiyar ola zdiya x gund amran Hesen Hesenyan pand. Vana bi dest Levon Petrosyan girtin li dij intellijentsiya kurdn zd derketin. Ev j b destpka teror li Ermenistan li dij gel kurd. Temamiya droka milet dinyay da civak bi ronakbrn xwe dimee, l li vir berevaj bye, derdora Levon balgf dida bin mil wan kar xwe bi wan ve dimeandin, l dil xwe de j ser wan dikeniyan, awa nezana. Ango ermeniyn nijadperest av el dikirin, ku masiya bigirin. Di nava v tevlihevbn da end rewenbrn me hatin kutin. Yek ji wan Sedo bo boyan, diktor-profesor nexweiyn zaroka, zanyar, ew sa j lektor dekan fakulteya nexwen zaroka li nsttuya diktoriy ya dewlet li rvan. Ku bikaribin kurda di av ermeniyan de re bikin bikin dijmin, sa j Sed bo ji hol rakin, buxdan l kirin, guva boyan derziya li zarokn ermeniya dide, ku ziret d wan nekeve. Ermen bn wek gur har, her c ev buxdan belav dikirin kurdan re didane xebera. Keda Sed bo ber av wan bigire, ew zanyarek netew b xebatn n yn zanyar ser nexweiya zarokan nivsb

W dem komunst d sist bbn, l hj ber xwe didan. Wana dt ku erek giran ew bikeve nava ermeniyan jar j kurdn zd, mecbr boyan derxistin televzyon ew ser nexweiyn zaroka axiv, dre milet fam kir, ku her tit endamn THE berxwe derxistine. Gelek nekiand Sed bo nexwexan da, di kabneta w da, gule berdane ser w ew kutin. Endamn THE ava vexwarin jarday dikirin, ermeniy xwe dikutin, davtin ser azer kurdan. Kurdek zd li Nork (rvan), li ber av milet ewitandin, xwedgirav w keikeke ermen tecawiz kiriye. Ev behleqiya ermeniyn nijadperest ji snor xwe d derketib. Di v dem da Kurda yn ku xwe milet zd hisab dikirin bi hevdu ketin. end kes hatin birndarkirin, nav wan de helbestvan Karln aan, erkez Re, Zna Emer yn mayn. Rewenbran dtin, ku weha nabe, ewra rewenbrn kurd damezirandin, ku karibin bi resm dij v b qanniyn THE derkevin. Endamn ewr bn Prof. Dr. akir Xudo (serok), Emerk Serdar (Redaktor Riya Teze), Prof. eref Er, Wezr Eo (nivskar), Karln een (air), sxan Esla (Rojhilatzan), Temr Xell (matematk, jurnalst), Aslika Qadir (Metodsta Wezareta Ronakiy), Ftal Efo (Radyoya be kurd, berpirsiyar bea muzk), Vank Elxan (drokzan), Tosin Red (Kimyager-nivskar), Ahmed Gog (serok bea kurd radyoya rvan), Svetika Balyoz (mamoste) gelek mayn. Ji van delegasyonek bn cem Ter- Petrosyan gotib, Xre, hn i ji milet me dixwazin? Levon bersva wan weha dab, ez ne neheq im, ez i bikim wek tgihitina we ya miletiy-netew ew qas nizme.

Hew em pesiyan, ku radyoya bi ziman zdk vekirin. Neyn bi ziman kurd xilas dib, d re bernameya bi ziman zdk dest p dikir, dsa ziman kurd dubare dib. Bi v away ermeniya henek xwe bi me dikirin. Mer nizanb bikene an bigir,traged an komed b.

L tit, ku awa kurd dibjin, ser lod girt ew b, ku xwestin kitbn bi ziman zdk ap bikin. Ev ji aliy ermeniyan ve behleqiyeke lape mezin b. Ji bo Ter Petrosyan ne mihm b, ku k i dibje, w d ser xwe re avtib, ji bo w encam girng b. W dikir qjn, er er heta dawiy, daw j ew b, ku gihte kursiy. Xwedan bernamey Tehar Abasiyan b, berendam (namzet) ilm tarx ye. Ew ne bername b, deha zor pkenokt b. Ji 46 rpelan teqrben 30 rpel bi mexank ji bernameya ziman ermen ji bo dersxaneyn serete yn bilind ji ber girtib. Diz, dsa diz, l dikarb hema qet nebe wexta ji ber digirt b a binivse, ne? Me bernam de heta 240 aiyn rastnivs nuqtean sazkirina hevokan girtin. Ji xnc v yek, bernameya ziman edebiyata ziman kurd j ji bo dersxaneyn 2yem heta 8a ji xwe re hildabn awa hm. ne ten helbestvan nivskarn kurdn Yektiya Sovyet, l sa j yn Kurdistan xistibn nav bernamey awa zd. ji ber ku Aslika Qadir di wezaretda wek metodsta ziman ermen dixebit, ev bernameya ziman edebiyata zdk ji bo dersxaneyn 1 heta 8a teslm w kiribn, ku nasiya xwe bide, ku maf weandin bigre. Aslika Qadir ev xebat' wek endamek ragihand ewra ronakbrn kurd. i reaksiyon pda hat ez nikarim bnim ziman. Pispor ziman edebiyata ermen erkez Re Mistoyan j xwend zendegirt ma ji Aslika Xanim re got, Tu bid xatir Xwed , bide min ez txim nava arva xwe awa titek ecb. Carna tkeve bra min, bixwnim bikenim bigirm. Bersva w ya ronakbran ji bo Wezaret weha b, Ji bo Komara n ya Ermenistan ne maql e bi metodn b qmet demagojk problemn miletn bik hal bike. Ya duyem, hevokek nan me bidin, ka k der i avkaniyn navnetew da (nav wan de sa j edebiyata dewlemed kr ya ran da), k der xebern, zdk ya ziman zdk, edebiyata zdk bi kar hatibe?

Dema desthilatdariya Ter-Petrosyan b belgeyeke re ji bo droka Ermenistan. W bhesab meriv teror kir da kutin, nav wan da sa j 8 parlamentern ermen heb. d sebira milet nemab. Serhilda Ter- Petrosyan ber dema xwe ji desthilatdariy bi dr xist.

 

Niha t gotin, ku Ter- Petrosyan di hilbijartinan de dixwaze xwe careke din j ji bo rvebiriya Ermenistan nan bide. awa flozof Seneka dibje, i ku qann zn dide, carna erm zin nade.

Ermeniyn oven nikarin biratiya me herdu miletan xira bikin ji bo serkeftina armancn xwe yn qirj bi kar bne. Em, milet kurd ermen bne em awa bira bimnin..

 

30.11.2007