Nodar Moski

nodarmossaki@gmail.com

 

Seferek ber bi Drik

Di gelawj (august) a sala 2008 de ez bi seferek bm Kurdistana Turky di v sefera xwede min serk li Drika iyay Maz j xist. Ev bajar ne pir mezin dikeve nava snor wlayeta Mrdn. Pit er chan y duemn Drik roleke giring di droka Kurd Kurdistan de bi teybet di tevgera rizgarya netew a kurdistande a lstye. Ne tesadufe ku pispor Kurdistana bakur zanyar mezn Prof. M.A.Hesretyan dema behsa nevendn tevgera Kurdistan dike Drik datne kleka van navendn mezin n wek stenbl, Anqara, zmr, Diyarbekir Wan (Tevgera Kurd di dema her nuh de. Mosko, 1987, rup. 244. Bi ziman rus.).

Drik j saln 1960 heta destpka saln 1980 navendek alakvann Partya Demokrat a Kurdistana Turkye (PDKT), Ocaxa kultur a oregern rojhilat (DDKO), Komela kultur a demokratn oreger (DDKD) Rizgarxwazn neteweya Kurdstan (KUK) b.

Drik wek tradtsonel her dem navendek nasyonalzma Kud b. Ne tesadufe air Kurd mezin qirn XX Cegerxwn dibje: min kurdperwerya xwe ji Drik wergirtye. (Cegerxwn bi tevay 6 sala li Drik jiyaye j 3 sala li medresa Drik xwendye),

Li gor hinek jderan nav v bajar Kevin, ku di navbera iyayn Mancel, rge Baba Trcel de ya, ji gotina Kurd Dr hatye. Nufsa bajr dor 20 hezarye , tevaya xelk bajr Kurdin. Bhtirn xelk bajr ji du eran pk t era Abasa Rta her weha hinek ern din j li Drik hene.

Heta nv qirn XX li Drik gelek Ermen di jyan (sed zedetir). Keda Ermenya di avakirina Drik de gelek e wek di tcaret de, di avakirin de, di senetkar y de (hedad, sol kirin u hwd). L pit sa la 1970 y d ji ber rn dewleta Turk li ser tevgera rizgarya kurd Ermen mecbr man ji ber b ewlekary Derik terk bikin n Mdyat, stenbl Awrpay. Navsern (xtiyarn) Drik digotin Koberya Ermenyan ji Drik tesrek xerab li ekonomya Drik kir. Van navserana di arya Drik de hinek dikann girt b nan me dikirin digotin ev hem nuha kes bi kar nine bhtirn vana, dikann Ermenyan bn. Di dema serdana min a Drik 2 malbatn Ermenyan ten mabn. Yek ji wana malbata Kevo Demryan b. Kevo Demryan Dra ermanyan a li Drik a bi nav Dra Sor(1) di parast. Kevo pt demek ser dilovanya xwed (2). Ji ber w j Drikya digotin, jiber Kevo her pay Dr parastye, wek Ermenyn Drik daw bi nav dikirin.

Ermenyn Drik ne km kurdek bi kurdyek gelek paqij di peyivn, mirov ew ji kurdan ferq ne dikirin, Ev dema em n atolya (dikana) Naf hedad min ew fm kir. Gelek Ermen di nava rizgarya netew a kurd de bn di nava rxistinn Kurd de xebat dikirin. Li gor gotina navsern (xtyarn) Drik, hinek kurdan xwe Ermen dinivsandin ji bo bikaribin biin Istenbl bixwnin pa di nav dezgehn Ermende kar bikin. Xelk Derik gelek bi dilsoz hurmet behsa Ermenyan dikirin di gotn koberya Ermenyan ji Drik tesrek gelek xerab li ser jiyana Drikya kir.

Dema Rya merkez by ku di ser Drik de here rewa ekonomk l Drik xerab b rola Kiziltepe xurt b.

Ber Drik navak zreet b her weha li Drik zeytn, hijr tir gelek b.

Di dema serdana Drik de me mala malbata Karahana ziyaret kir, her weha me avahyn wan n kevn ku hilweya bn dit. Di nava malbata Karahana de navdar Edp Karahana, Edp Karahan yek ji serok tevgera kurd a saln 60-70 y ye. Bray w y bi k ku li Swed diji Enwer Karahan nivskar Kurd nav denge (3).

Her weha air, nivskar u werger nav deng Qedrcan (1911-1972) ji Drik ye, yek j berhemn xwe diyar Drik kirye (Bihara Drik, Hawar, ? 13, 1933).

Malbateke Drik din ya nav deng malbata nen a ye. zzet nen (zzet axa y Drik) yek ji serokn tevgera Kurd pit saln 40 PDKT (Partya demokrata Kurdstana Turkye) ye, end caran surgn bajarn Turky wek Kycez (qeza Mlay ye li ser behra sip ye), Adana Sry her weha end salan li Kurdstana Bar li cem Melle Mustefa Barzan maye. Rewenbr Kurd Fuad nen di saln 70 de yek ji xwendevann Kurd p b ku li zmir dest bi avakrina Komikn (hucreyn) rxistinek Kurd kir.

Malbateke Drik din a bi nav deng malabata Trka ye. Ahmet Trk ew ku di saln 70 de du caran bye milletwekl nuha j serok DTP (Partya Civaka Demokratk) ye. Ahmed Trk di nava DTP de wek bask nasyonalzma kurd t hesibandin. Ap Ahmed Trk Hec Ebdulhelm Trk yek ji alakvann saln 60 PDKT (Partya demokrata kurdstana Turk) t hesb.

Herweha nivskar werger Firat Cewher j Drik ye.

Heta van demn daw li Drik bes bi kurd dihate peyivandin, bi Turk peyivandin erm (eyb) bu. L van saln pa ji ber siyaseta asmlasyon a dewleta Turk xort dest p kirine bi Turk di peyivin.

Derik di hilbijartinan de her dem pitgirya DTP dike (her weha dema serdana mede ji reis beledy ji DTP bu, her weha di hibijartinen 29 adar de ji li Drik DTP bi ser ket). Li di dema serdana xwe ya Drik de, ji axaftina bi xelk re di hat fm kirin ku xelke bajer rayn xwe didin DTP ne jiber hewqas heyran DTP ne, bhtir ji bo dewlet protest bikin, bes ji bo rayn xwe nedin partyn Turkan rayn xwe didin DTP.

 

(1) Wek Enwer Karahan di nivse ber li Drik 7 Dr Ermenyan hebn: Enwer Karahan. Kevo. //www.nefel.com, 08.01.2007.

(2) Binere li ser mirine Kevo nekroloja edeb ya Enwer Karahan: Ez ji Drik xeydm, Kirbo. // www.nefel.com, 10.09.2008.

Binere : Arjen Ar . Krv Kevo (1). // www . d i yarname.com/news.asp?ldx=1214.

(3) Binere nivisek nastalg: Enwer Karahan. end dhn dmenn Drik 1 // www.nefel.com , 27.12.2007.

Enwer Karahan. end dhn dmenn Drik 2. // www.nefel.com, 05.01.2008.

 

P.S. Ev nivs herweha bi Rs di rojnama Kurdstana Azad de u di malpera livejournal http://community.livejournal.com/eurazia_ru/56673.html de hatye weandn.

7 .07.2009