Fahri KARAKOYUNLU

 

fahrikeya@mynet.com

 

 

 

Din li din, gur li bizin *

 

Di xwezay de mznek hatye avakirin ku, her tit du al ye. Ev dyalekta, di hebna her tit xwezay de i zind an ne zind, i tghitin, di her tit de xwe dide nan. Hebn tunebn di nav hevda ye. Gava hin titek dimire, dihele an t guhertin, di na wan de hinek tit din ji nav wan di afirin.

 

Gava mirov bala xwe dide xwarin vexarina ajalan, her ajalek bi ya din xwe tr dike, an bi refleksa kutina w jyana xwe didomn e. Di droka mirovahy de, di mabeyna ciwatan de j demek dirj, pvajoyek wisa hat jyan. Hinek desthilatdarya, domandina desthilatdarya xwe hebna xwe, li ser tunebna hinek desthilatdarya gelan dtin. Minakn wiha di droka mirowahy de pirrin. Di sedsala 20 an de bi nav fazm gel din gellek e elem kiand. Her kas ro, d li piiya gellek byeran hatibe girtin j, hn li ruy din gellek byern li dij mirovahy di qewimin he ne. Di ra wekhev aity de droka mirovahy hn rkek dirj li ber xwe he ye.   

 

Gava ku iro mirov li din dinere, bi gellek proplema be j; din, berbi demokrasy, aty ve die. Wekhevt jyanek bi rmet aram, desthilatdaryek adl, nirxn maf mirova yar gel dine ye . Nirxn maf mirovan, bi teybet ji Awropa bigre heta Emerka li gellek dever din bi c dibe. Lewra mirovahy ji dest dktotary, ji dest olgary ji dest fazm gellek elem, gellek azar, kober near kiand ye.

 

Gelo Sstema ku Tirka ava kir ye, ima nakeve pvajoyek wisa?

 

Dibe ku, ciwatek an sstemek hinek fikar ramanan ji bo xwe xetere bibne. Di be ji bo ewlehya xwe hinek tedbran bistne, hinek sazya ava bike. L wisa t xweya ku, di pvajoya sstema din ya royn de, tu poltka dewletek nema ye ku hebna xwe li ser tunebna gellek bibne.

 

Her ikas di dema Osman de Kurd ne biser xwe bn j, ji aly hebna wan a etns and, zordark piaftinek sstematk tune b. Li mixabin 1923 an nde bi pejirandina peymana Lozan pvajoya tunebn mhay destpkir gel Kurd li welat xwe rbiry b nasname, b nav, b ch war hate htin. Kurdistan seranser b qada er heta 1940 an ch ku xwn li nahate rijandin li Kurdstan nema.

 

Komara Tirk, li ser erngarya ji Osman j re mab hatib damezirandin. Yn ku Komar damezirandibn dewirmn legergeha Osman bn. Burokratn sivl j,ji v kevneopya leker dihatin. Ji bo proja komar armanc bername kif b. Netewek, yek ziman yek ol; ew j, etnsya Tirk ola slam mezheba Sune b. Yn ku, li ber v bernam armanc astengy derxe, gere bi awayek ji hol b rakirin. Ji ber w, y k ne ji ola slam b, bi nav ciguhertin , mubadel bi wek taktk baca hebn wek byer 6- 7 eln bi hinek provakasyonan, kmnetewn ne Misliman qedandin y may j nema xetere b ji bo proja Cmhryet.

 

Ji ber ku Kurd bi pirani ciwatek mislman b, kadroy cumhryet ji bo poltka w dem ev teybetmendya gel Kurd ji xwe re kir taktk bi karan. Gava ku, gel Kurd daxazya xwe ya netew an ziman, w dem ya ji Kurda re rewa hate dtin, ya ser dann piaftin qebl kirin, an j zilm,esaret kober

 

Bel roka me ya ro ya p me j ev e. De werin di bin erowa do ro de di peroja me de em li roka gur bizin binrin.

 

Gur me, ge di post berxik de ge di gurde xwe digevizne ro. Her ikas li p er Cihan ya yekem de, xwe bi komarek netew rizgar kirin j, av wan tim li desthilatdarya bor b. Ji ber v, di bin dernya kadirn wan de, her tim komarek mezin he b. Li gor wan, derdora wan cirann wan tevay dijmin wan drok b. L ne dixwastin ku frbin, ka bi gotina wan dijminatya van gelan, ji ku dahat. Wek ku ne ew bn li ser hespn bcirk kurmik hatibn li ser van gelan desthilatdar kiribn. Ne ew bn ku, bi nav feteret fetha, geln ku li ser erdngarya xwe, li ser av erd xwe dijyan dagr kiribn. Gur me, de di er duyem y cihan de bi syaseta gur rov xwe roja dawy tev cepha demokratxwaza kir ji ber tkyn rizgar b. Li p w, xwe kir nav sazy rojava, demokrat atxwaz. Gur me dizan b ku bi post berxika w gellek kar bar xwe bidomn e. Ji bo w, di heman deman de xwe hispartin hzn desthilatdar ji v kar re j gotin serkeftin jrbna kar dplomasya Tirk.

 

Serkeftina dplomasya wan d wek ber ne hsa ye.

 

Ber her tit bingeh serkeftina dplomasya wan, bi nav sayia ewleh dijminatya geln cran xwe li ser tunebna gel Kurd i y navxwe i y devrey xwe ye. Wan, li dij bernama xwe ya netew astenga her sereke her gav pirsa Kurd Kurdistan dtin e. Wek t zann, pirsa kmnetewn nav xwe li ber av chana rojava, bi nav berjewendyn dewletan bi nav dplomasy awa wek armancn xwe areser kirin, belengaz bxwedy wek Kurda ji bo wan ne pwist b. v xwaribn, dora pav b. d ji bo gel Kurd destberdaybn.

  

Di nav xwe de bi nkar asmlasyon bi zilm zor heta ro ev rewa an. L tit ku wan ne di hesibandin li din li Kurdistan qewim. Dinya du al sstema Sovyet rxya. endamn Yektya Awropa, tevli dewletn n gha hijmara 27' an. Sazy navnetew maf mirovan xurt bn. d pirsgirkn nav dewleta, dibe pirsgirkn navnetew din tkildar di be. Kes bi nav pirsa navxwey nikare pirsgirkn xwe bi ser xwe ava bi ke.   

  

ro, rewa ku ji aly abor heta ewley syas, li ser asta din bi c dibe, tu stemek nekare xwe j cda bi ke. d, tu dewlet ciwat nema ye ku, hebna xwe ya syas ciwak li ser tunebna bi milyonan gellek bibn e. Tu dewlet nne ku, dpomasya xwe ya navdewleti, li ser dijmanatya cran ava bike. Gelo ima poltkaya dewleta Tirk li ber ve rew nig dide berxwe?Ev i poltka ye? Di zansta dplomas syaseta hevdemn de d r rbazen wisa qey ma ne? Wek t zann, gel bi gelan re di rekabetek dan standinek ji bo wekhevy bi hev re jyan de ye; dewleta Tirk paradgma wan a ferm j, dev ji din pvena mirovahy berda ye, wek gur bizin bi gel mazlm, gel Kurd de ketye.

 

Byern 30 saln dawy bi teybet pvajoya Ergenekon ry sstem berbiav dike.

  

Di hundir de erek qirj hate meandin, li ser tunebna gel Kurd ji bo desthilatdarya kesn wek brokratn sivl lekern payebilind, xwna bi hezaran xort Turk Kurd hate rijandin. Bi milyar dolaran pere y ji bo karguzary b xerkirin, di v er de b berdla xwna gel Kurd Tirk.

  

Bi hezaran gund, mezra hate wrankirin, ewitandin, ruxandin. Bi milyonan hemwelat ji cy bav kal xwe, ji nirx kevneopya xwe hatine bi drxistin. Ch l bi c war bn- i li herem i li metrepolin Tirky- ji bo wan bne dojeha li v din. Wana bi xwe bextewaryek, jyanek xwe nedtin. Ten ne ji bo Kurdan ji bo gel Tirk ji, jyanek bextewar, jyanek bi rmet pirr dtin. Ji ber xatir Kurda, gel Tirk ji ji gellek titn li ry din, b par htin. Ji ber w di nav xwe de ji, sstemek bi rmet ava nekirin.. Desthilatdarya brokratn leker meden (wek brokratn dadgehn bilind, brokratn wezaretan, zankoyan ragihandin) li ser gel rvebiryek olgark ava kir. Ji damezirandina komar vir de, ji bo domandina desthiladdarya xwe li ser gel her r rbazn ne yasay, ne hukk, ne mirovah dane meandin. Ev pvajoya ro di lpirsna bi nav Ergenekon de didome - hn rew ne kiv e ku peroja Tirky wek dewletek sivl demokratk be an na - bo xatir pirsa Kurd c bi c dikeve ber era sstem desthilatdarn sstem bi her pergaln xwe berxwedide.

 

  

Gava mirov mala xwe ji cam ava bi ke, w dem mirov nikare ji hinekare bje kevira navje mala min

  

Her ikas gotin mirov xwe be, atxwaz be, rken be, demokrat b xwya kirin j, kirina (pratk) mirovan dibe neynika mirov. Wek ku t gotin ne li gotinan, li kirinan binr e . Tirkye, bi nav mafn mirova, bi nav heq ol netew, ji bo Tirk Mislmann devrey Trky mane dibaxre. Li ser sazyn navdewlet, sazyn mafn mirovan dixwaze bandorek bike.Gellek caran di van gotinn xwe da, ji bo geln Tirk an Misliman ne ji dilin. Bes ji bo poltka navxwe di ke navgn ji bo poltka hundir bikartne. Ev poltkaya wan a ne ji dil, gellek caran zirar di de wan gellan. Ji ber ku ew gel Misliman an bi koka xwe Tirkin yn bi hinek geln din re bi sedsalanin dijn, bi poltka Tirky dikevin nav dijminatyan aramya wan ciwatan li hev dikevin.

Pvajo lpirsana Ergenekon, hinek karn qirj devre, y bi dest dewleta kr hatine avakirin derxist hol. Ev kar li dij gelan, li hev xistina van ciwatan, ji bo sstema Tirk wek kevneopyek dplomasy berdewam kir ye dixwaze bi ke.

 

Ev dplomasya li dij Kurda ya hebn tunebn- bi her away li kjan devera din be bila bi be, her berdewam e. Bi teybet, ji bo destkeftin Kurdistana Federe ya Iraq bi her r rbaz li ser kar e. Ji ber ku hinek tita nikare bi de sekinandin, hzn ku di dest wan de hey, heta dawy bi kartne. Gor hkka navnetew, Iraq dewletek ji aly navnetew de, t nasandin. Sistema ku li nav xwe avakirine- wek dewletek federal- ji t nasandin. Bel ima dplomasya Tirk li ber rewek wisa hukk, ahlak berxwedide? ima kes ku terorst t nasandin wek serok ia y radkal Mkteda El Sadr, bi derfet dewlet tne Tirky bi astek her bilind- wek serokwezr serokkomar dide pwazkirin.

 

Li alk ji bo Turkmenstana Rojhilat -ya ku bi salane bi ziman xwe perwerde, bi ola xwe ayn bi revebirya xwe mxtarin - din radikin ser pya, l ji bo Kurda, wek gur bizin tunebn ji xwe re di ke kar. Bel bi rast li kder neheqyek, zordaryek hebe li dij derketin wek karek proz e, l ne dirtya wek dplomasya Tirk.

 

Ger ku ji dil bahsa heq hukka geln bindest belengaz dikin, ima ji bo Kurdistana Federe ya Iraq, her roj astengya derdixin? ima, nahlin bi aram serbest bi rada gel meclsek ava be, gel serok xwe bibjre, zagona xwe ya bingehn bibe referandm? ima ji bo van xebatn demokratk, bi desthilatdarya navend ya Iraq re dikevin hinek danstandin ne dyar. ima zixt zordarya abor, dplomatk dide ser desthiladarya Kurd li wan didin gefan? ima di dema dktatorya Saddam de qet bahsa heq Tirkmena nedikirin l ro ji bo Kurd bi sernekevin Kerkk bi ser Kurdistana Federe ve ngirdan i ji dest wan t dikin?

 

Dema Gur bizin !

 

Birn me y Tirk, bila d vya ba zanibin ku, Kurd ne kurdn ber ne. Dinya j ne dinya ber ye. Kurd li her ar perey welat xwe di nav hewildanek netewi da ne. Ji bo maf xwe y rewa di nav tevgeran de ne. Deng wan d digje din. Ji bo wan j gellek derfet bne.Bi milyonan Kurd, d vna xwe ya netew bi her r rbazan tne ziman. Nner wan, dplomatn wan he ne. Di cepha demokratxwazan de c girtin e. Ry xwe berb nirxn hevdem, nirxn maf mirovan ve kirin e. Dost hevalbend wan j hen e. Ji aly syas, jeopoltk ji nirxn ser erd bin erdn xwe haydarin. Ew j dixwazin wek gel din d ji bo peroja xwe xwed biryar bin.

 

Her iqas deshilatdarya Tirk ji bo nasnekirin berxwe bi de j, dewletek Kurda ya federe he ye. Meclsa wan, serok wan, serokwezr wezrn wan he ne. Vna gel a ji bo azad serxwebn he ye. Ji bo azad serxwebn pemergn canfda hene. Serok wan dib Ku hezar sal j derbas be em dev ji Kekk bernadin he ye.

 

Banga min ev e, werin dev ji gurbn berdin. Dem ne dema gur bizin ye, lewra, ji we mestir gur he ne Kurd j d ne bizinin.

17.07.2009- Amed

 

* Gotinek pya ya Kurda