Ali Tuku, M.A.

Redaktor Deng zdiya
info@yeziden.de

 

Roj li Kurdistan hilnay:

Misilmann kurd di haziriya ferman zdiyan de

 

Di nivs de geng li ser haziriya fermenk n li dij zdiyan mirovn ims- t kirin. Ku misilmann kurd di v ferman de bi ser bikevin, roj li Kurdistan hilnekeve, dinya kurdan re tar bibe.

Ez dixwazim li ser haziriya v ferman li ser dtina areseriya w biaxivim.

 

I. Civna her bilind ya Ola zdatiy birat wekhevya olan gelan diparze!

 

Mr Tahsin, Civata Rhan ya zdxan li Cihan tev Baba x wirdar civat di 27. 04.2007 de li hev civiya di daxuyaniya xwe de kutina kea zd Doay rre kir got: Ev kar han li dij ola zddatiy y e. Di daxuyanya civn de, ya li gor ola z j bilintir tine, dibje: Ola zdatiy, ya ku oleke Yekxweday ye, zor zordariy ermezar dike. Di pir qewl nzayn me yn proz de t ser ziman, ku Jiyan bi dest Xwed ye standina rih can j d bi dest W be ji maf W be. Civn kutina 24 mirovn zd di 24.04.2007 de ji terefn kesn erxwaz, mldarkar, gelac armancxirab ve ermezar dike tne ser ziman: Wan ev karker kutin, ji ber ku bi ten ew zd bn.

 

Civna her bilind ya Ola zdatiy dibje: Em bang wekheviy a ferm dikin, ku v pirsegirk bi rengek wekhev b dilxwaziya alyek areser bike. Em li dij wan mirovan radiwestin, yn ku dixwazin biratiya ol baweriyn Kurdistan raq helwenin.

 

Li gor dtina civna her bilind ya ola zdatiy hin kes dixwazin di navbera gel oln w de er birakuj peyda bibe . Civn di v baweriy de ye, ku daxwaza van namerda nae ser , ji ber ku em zd mirovn xrxwaz in, ne erxwaz in. Daxwaziya me jiyana bi at birat li gel gel e. Em hem wek di Qelw me yn proz de dibjin, xwedperest in eyn kat de j bira ne. Xwed xr li ser me gitan bibarne eran ji ser me wergerne hem di xr xeya welat yektiya gel de bimne.

 

Daxuyan proz zelal e.

Daxuyan hevdem e prenspn demokrasiy ji xwe re dike bingeh, t de car din tne ser ziman, ku zdat berpirsyarn w y her bilind biratiya mirovn ji ol geln crbicr dixwazin. Pirsa olan dike pirsa vjdan mirov ya exs. Ew kar dewlet dn ji hev din diqetne: Laytzme (layklik) diparze. Civna her bilind kutina mirovan, ji kjan ol gelan dibe, red dike. Di pir qewl nzayn me yn proz de t ser ziman, ku  Jiyan bi dest Xwed ye standina rih can j d bi dest W be ji maf W be.

 

 

II. Gav bi gav haziriya fermann zdiyan

Ev ser endak ye, ku zd zdat di rojeva ragihandin kurd (presa kurd) de ne. Gelek ronakbrn kurdn misilman dtinn xwe di apemeniya nivsk, devk malpern nertnet de diwenin. Sedem v yek j byer li xan ya kutina 24 mirovn zd li Musil ne.

 

Bi kurt byer ewa bn?

P mesela li xan : Jinek misilman ji ber zora mr xwe direve xwe davje bextn du heb mrn zd, ew w bi xwe re dibin teslmi polsn pmerge li xan bikin. Ev mirovn zd jinike bi xwe re dibin w datnin cem polsn pmergn li xan. Ji ber ku ev her du kesn jinaka misilman dibin cem polsan ezd ne polsn pmerge yn li xan j zd ne, ev yek bi zora misilmanan t r dibin ser dezgehn polsn pmerge jinik bi zor ji wan distnin w dikujin. Li gor ola misilmanetiy maf kesn ne misilman (ezd, kristiyan, yahud) tine, ku rabe hikim li kesek misilman bike; lewma j wan otorta polsn psmergn herama Kurdistan yn li Sxan bin p kir, ji ber ku ev mirovn polsn pmerge ji aln ol ve zd ne. Di eyn demde de diavjin ser maln zdiyan, mala Mr Tahsim, mr zdxan, parastgehen ola zdiyan li xan Dihok xira dikin. Bi v j ekere dikin, ku ew mezinatiya kesek ezd li ser yek misilman tahml nakin, heke zilam dewlet yn ferm wezfkir be j.

 

Di eva 26/27. 04.2007 de li Hewlr komek ji 40 heya 50 mislmann hevwelatiy ji Hewlr r dibin ser otela Mrgesor , ya ku 70 karkern zd t de kar dikin. Dsa di 28/29. 04.2007 de hin kesn misilman r dibin ser xwedenavn Zanngeha Selhadn li Hewlr xwendevann zd birndar dikin. zd ji tirsa can xwe terka serbajar Kurdstana bar dikin direvn xan engal.

 

Derketina van byeran di nava mehek de ne tesaduf ne, ew li gor planek li dij zdiyan amadekr dimee. Misilmann fanatk di haziriya fermanek n de ne li hember zdiyan. Ew wan kirnan bi gav bi gav li pey hev plankir bi kar tnin. Di droka fermann li hember kmoln din y ax me yn yahudiyan ermeniyan de j bi v ikl destpkirin. Byerek ji bo fermann wan kirin sedem. Kutina keeka zd ji sedem haziriya ferman zidya ye. Heta vga 72 ferman li zdiyan rabn, ev j haziriya fermana 73-ay be, ya bi destn kurdn misilmam ten.

 

Ev heytehol bahane ne, ne bahane bna, y li hember serjkirina jina misilman destpbikirina.

 

P ji yahudiyan re gotin, destkujn wan heram e, lewma j nabe, mirov nan wan bixwo. Dikann wan bi semboln yahudtiy hatin kivkirin, ji bo ku kes nee mal ji wan nekirin. Pirtk sembolan olan wan hatin qedexe kirin, wenzan nivskarn wan re karkirin hat qedexe kirin, berhemn wan wek zinekariy hatin lan kirin, zilma li hember wan bi ewtandina synagogn (parastgehn yahudiyan yn ol) hat domandin. Titn almanan an sere yahudiyan, tirkan j an b ser ermeniyan.

 

Li hember zdiyan j misilmann fanatk dixwazin eyn tit pk bnin. Dibjin destkujn zdiyan heram e, nabe, mirov misilman nan zdiyan bixwo bi wan re bazirganiy bike, mesele li bazarn bajarn (Dihok, Hewlr, Musil ) kes naxwazin xwarin vexwarinn wan bikire. Xortn zd ji univertan tn avtin, misilman ekere li xan, Hewlr, li Dihok r dibin ser mal dikann zdiyan, parastgehn wan yn oli dibin hedef. Ew heta v cesaret di xwe de dibnin, ku bavjin ser xniy Mr zdxan, ku papa ji bo kristiyann katolk iqas proz e, ew j ji bo zdxan hewqas proz e. Di nava van rkaran de endamn paritiyn di desthildara Kurdistana bar de j hene. Li Hewlr li serbajar Kurdistana bar, ku t ewlekariya her bi hz heye, di 26/27.04.2007 de misilman karin r bibin ser otela Mrgesor ya ku karkern zd l dimnin, da ku wan serjbikin. Rojek pitre (28/29. 04.2007) r dibin ser xwendevann zd yn Universteya Selhadn li Hewlr. Li ememal/Sileymaniy li dij zdiyan dimein.

 

Li Kurdistan bar zd di tengaykeke mezin de ne. Misilmann kurd zdiyan mecbr dikin, bibjin v terora li dij xwe bi heq bibnin. Di haziriya fermann li ser ezdiyan de bi wan mean, civnan pk tnin. Heyetek ji kurdn zd ya ji dixtor, xwendevan mamoste pkhat die perlamento cgir serok parlementoy, Dr. K. Kerkuk ziyaret dike arz xwe dixwaze (PUKmedia, 30.04.2007). Di 30.04.2007 de li kempa arayay ku zd l dimnin, navenda gncan end saziyn zdiyan din meek li dar xistin erzn ji misilmann kurd xwastin (PUKmedia, 01.05.2007).

 

Di 02.05.2007 de li bajar Renya Komela Yektiya Jinn slam, Tevgera Jinn slam Komeln Jinanan yn din ku oiraniyan wan bi arefkirne, meiyan. (PUKmedia, 02.05.2007). Li gor n daxwaza cezakirina kujern kea zd kirin, l ji bo kujern jina misilman ya b sedem ra xan titek negotin.

 

zd bi v hvy van alakiyan dikin, da ku piy li v ferman li dij xwe bigirin.

 

Ev zincra ra mislmann kurd ya li ser zdiyan dide xwyan kirin, ku henek hz v kar organze dikin, pitgiriy ji wan re dikin ew zdiyan b xwed maf dibnin. Ew naxwazin, zdat j di Kurdistana bar de bibe oleke wek misilmanetiy kristiyan xwed maf bi mkan.

 

Ev ne ferman be, gelo i ye? Alkar ferman zdiyan k ne?

 

III. Wezareta karbarn ol r misilmanetiy li ser oln din ferz dike !

Wezareta karbar ol li ser kutina kea zd beyanek da (PUKmedia, 28.04.2007). Di beyan de wezaret (a) xwe wek berpirsyar hemu oln li Kurdistan lan dike emir dide oln hevwelatiyn din, (b) ten ola misilmanetiy bi ferm dike ola dewleta kurd (c) w kar j bi nav destra hikumet parlementoy dike.

 

Daxuyaniya wezareta ol de: Xelk Kurdistan bi razbna xwe ol slam hilbijartiye. () serokatiya gel kurd j li ser heman riy dirje bi rzgirtin li ol prpza lam daye. () Wezareta karbarn ol j wek dameziriyek berpirs ji demdezgehn ol yn herema Kurdistan. () Bo ku fitneyn ol di Herema Kurdistan de nebin, wezareta karbarn ol ya Hikumeta Herema Kurdistan daxwaz ji hemu gotarxwnn mizgeftn Herm kesayetiyn ol zd mesh kiriye ku hewaln aramkirina w rew bidin. 

 

Ev yek di daxyaniya wezrata karbarn ol ya herema Kurdistan de j t xuyan kirin, ku di gotarxwnn mizgeftn misilmanan de fitneya ol t kirin, lewma j ew ro p ve sekinandina w dixwaze.

 

Daxuyan yekal ye ten kutina kea zd dibne ten pesin misilmanetiy dide ola misilmanetiy wek ola dewleta kurd dinirxne ola slam dike ya xelk Kurdistan. Ew hevwelatiyn zd, kristiyan, al heq yn din tne dibne.

 

Ev wezaret wezareta ola slam ye, ne ya hem oln li Kurdistan ye. Ew j xwe wisa dibne. Berpirsn oln din di Wezareta Karbar Ol de hene? Hinda Wezaret ev daxuyan derxist bi berpirsn oln din re wr, dtin erkirina wan sitand?

 

Bi i maf ew emir dide ola zd ya kiristiyan? Ew r misilmanety kiandiya, li ser oln din -zdatiy kristaniy- dihejne. v r dixwaze bi nav hukmet dewleta kurd pk pkbne.

 

Sedem i ye, ku wezareta ol di daxyaniyek han de htiyac dibne bibje, Xelk Kurdistan bi razbna xwe alo salm hilbijartiye.?

 

Sedem daxuyaniy kutina kea zd t andan. ima ew sedem serjkirina jina mislman j bi ser ve nake li hember dernakeve?

 

IV. Ronakbre kurdn misilman: P misilman, pa kurd e

Ronakbr, presa kurd malpern wan b deng man li hember kutina jinek misilman ya ku ji ber zora mr xwe bi alkariya du zilamn zd xwe parastib polsn pmgn bajarn Sxan. ra misilmann terorst ya bi bahana v reva jinan misilman ya ser bajar rxan, Dohok, mal dikann zdiyan, xeny Mr Tahsin Beg xirakirina parastgehn zdatiy yn proz b dengiya xwe didomandin. Wek byerek end kesn nezan kiribe sekinin, nexwastin li ser bisekinin. Wan wezifa xwe ya rojnamevetiy ya bo welat mafn mirovan kir bin dest piya, kum xwe kiandin ser kuh avn xwe. Azadiya rojnamevan prese nehat bra wan. Cesaret meden ji wan re ten bjake di ferheng de ye.

 

Pit ku serok herma Kurdistana bar Mesd Barzan bi nave xwe y Serokkomar raq Celal Teleban bi Mr Tahsin, Baba Sx berpirsyarn zdiyan re civn li dar xist di preskonferens de grinigiya van byaran ekere an ziman rn terorstn misilman yn li ser zdiyan rre kir gaz hz ewlekariy dadgehan kir, ku ew wezfa xwe bi c bnin.

 

Hing ronabr kurdn misilman presa wan ev byer weandin. Bi v tavr xwe wan cesaret da misilmann terorst, ku ew plann xwe y ji bo hazirkirina fermanek n li hember zdiyan bidomnin.

 

Pit kutina kea zd, ronabrn kurdn misilman bi pengiya wezr kultur Felakettin Kekay di presa xwe de dest p kirin li ser mafn jinan mirov daxuyaniyan bidin. Heya hing ne diket bra wan, ku di nava salek de li gor daxuyaniy ferm y hikumeta Kurdistana bar ten di sala 2006 hejamara jin kn misilman, yn xwe dikujin an j xwe diewtnin, digihje 600 kesan. Sedemn v yek ji bo her kes re eekere ne! Kakay gelo ne ronakbr br e an j bi van byeran nabihse? Ew ronakbrn kurdn misilman maf mirovan ten di byera keeke zd de dbnin? ima wan ev heytehol ji bo jinan misilane serjkir nekirin? Ronakbr presa kurdn misilman d ev heytehol bikirina, ku keek misilman bixwastina zdi bibe ji terefn end misilmann nezan ve bihatina kutin?

 

Ronakbr presa kurdn misilman wisa kirin firset nedan ronakbrn kurdn zd, ku ew karbin li ser pirsegirkn xwe bisekinin, dtinn xwe di atmosferek azad serbest de genge bikin. Wan ber gengiya li ser ferman zdiyan berovaj kir. Ew naxwazin wezfa xwe bikin, radibin xwe dikin ciy zdiyan henek zdiyan dikin bin zora manev, da ku titn ew dixwazin bibjin bi zdiyan didin gotin.

 

Ronakbr presa kurdn misilman ji zdiyan dixwaziin, ku ew Ola zdatiy reforme bikin bi zdiyan re li ser ola wan geng bikin. Ev avsoriyeke b ser bin ye. Ew bi i maf karin ji zdyan bixwazin, ku zd ola xwe reforme bikin? Ev yeka ronakbr presa kurdn misilman diibe v yek: alman ku ji yahudiyan bixwazin ku ew ola xwe biguhezin! An j tirk bibjin ermeniya: Rabin ola xwe li gor hesab me biguhzin! Mislmann tirk, ereb an j ecem v yek ji kurdn zd bixwaze, kare were fhmbikirin, ku armanca wan ji bo i ye. Daxwaza ronakbr presa kurdn misilman nikare ji teref zidyan ve were fhmbikin qebl bikin, ji ber ku zd naxwazin dev ji zdatiya xwe, dev ji kurdtya xwe berdin, ew dixwazin destn xwe deynn ser regn proz y ala rengn, ya ku di nv wan de roja ims heye, ji bo xizmeta xaka welat maf gel xwe ad dixwin

 

ima ronakbrn kurdn misilman vi tit ji zdiyan dixwazin?

Hem zaniyar p zanin, ku zaniyara mirovan ya kongnitif heye. Zaniyariya kongnitif li ser perwerdeya bi salan ya der dora mirovan ya civak ye. Pir caran j mirov w nahise, lewma hin pispor j re dibjin zaniyara nenas. Ev refleks ronabrn kurdn misilman li hember ezdiyan ji zaniyariyan wan ya kognitif t. Ew ji bav kalan ve li ser misilmanetiy hatine perwerde kirin ew p wek misilmanek difikirin, pa wek kurdek. Ji bo wan misilmanet ji kurdyatiy giringtir e. Dibe hinek v tit bizanin henek j bi nezan dikin. Ferq nake!

 

Ronakbrn kurdn misilman bi ereb, ecem tirkan re ketine nava berzandinek, ka k ji wan misilmanek batir e zahtir misilmanet bi p ve biriye. Beriya end rojan kevneserokbajar Diyarbekir, Mehd Zana, di pirsegirka kar zerar misilmanetiy de ji bo kurdan dtinek rast an ser ziman, l ronakbr presa kurdan tifa w di dev w de ziwa kirin, ew mecbr ma, dtinn xwe relative bike.

 

Di parlementoy Kurdan de kjan parlementarn kurd destn xwe dann ser Ala Rengn ad xwarin? Ronabr presa kurdn misilman hing li kur bn? L parlementern kurdn zd destn dann ser roja zrn ya li ser rengn proz yn Ala Rengn, ji bo xaka Kurdistan ad xwarin.

 

Kijan ronabr an j rojname cesaret dike binivisne, ku li ser Qran geng bibe, da ku hin guhastinn hevdem di Qran de bibe? K dikare cesaret meden an bide, ku mirovn misilman j mafn wan heye, dev ji ola misilmanetiy berde, mesele bibe kristiyan an j here ser oleke din? Misilmanet hja v qebl dike? K v tit bike, qetila w li gor Quran ne helal e? Misilmanek kare li gor dil here ser oleke din?

 

Lewma j daxwaza ronakbrn kurdn misilman Bila serbest be, zd misilman ji hev bizewicin! yek al ye. Daxwaza wan vekir: Bila zd misilman bibin! ima v daxwaz ji misilmann kurd nakin? Firqa misilmann qil ronakbra hinge i ye?.

 

Li wir ez dixwazim demek ji droka kurdtiy bidim ber hev din. Piraniya roanbrn kurdn misilman di v baweriy de ne, ku Selhadn Eyb di droka kurdaty de exsiyektek bilind e heta wek serokdewlet serokleker Kurdistan didin nasin. Hin j nikarin xwe fren bikin dibjin, ji ber ku Selhadin Eyb li hember kristiyanan er kir wan ji Qudis derxist, dinya kristiyan lewma naxwazin dewleteke kurd ya serbixwe avabibe ji hinge ve ji me kurdan hz nakin. Rast e, Selhadin Eyb mirovek mezin y droka misilmanetiy ye, y ku ten bi esl xwe kurd e w ji bo umeta misilmanetiy er kir ne ji bo kurdan. Ew serlekerek ereban b li hember kristiyanan. Oriyentalstn bi nav deng B. Lewis dibje::Selehadn Eyub du heb serfkeftinan yn nayn ji brkirin hene: Serfketina li hember xaparzan ji nve avakirina misilmaniya sn avakirina hukumdariya Abasiyan li Misir.

 

Heya ro j tu kes namek w, an j pirtkeke w an j bi alkariya w ji bo ziman anda kurd nedtiye nebistiye.

 

xad ji bo ku zdiyan (kurdan) ji ber zora misilmanetiy biparze, di ola zdatiy de reformek mezin (Li wir ba an j xirabiya v reform ne pirsa niviskar e.) dest p kir. Reforman ola zdatiy nz oln dinyay misilman, kristiyan yahudtiy- kir zdiyn ro hene bi xra van reforman man. xad reformn xwe bi ziman kurd kir li gori zanna heya ro Kitb Celwe Mishefa Re di ax w de hatin afirandin; ew di literatra kurd ya nivsk de nimn kevntirn in. Di ax w de dibistann qewalan, yn t de zarokn zd li ser ola zd bi ziman kurd (zd) perwerde dibin, di daw de dibin qewal (mamost qewl, diwa beytn ola zdiyan) digihtin ax xwe yn derecan bilind.

 

Kirinn xad bi naverok formn xwe ve kurdti ye. Naveroka w i ye?

 

V. Ezdat kurdat ye !

zdat ji bo kurdan ne ten olek e wek misilmanetiy kristiyaniy, ew dinya felsefek ya kurdan ya li ser irovekirina xwezay ye. zdat kurdt ye! ewt e, mirov -di ser de j kurd- li zdaty ten wek olek misilmanetiy an j kiristiyaniy mze bike; ew xeznake dewlemend e di kultura kurdan de ya ku hja der ji bo ronakbrn kurdan ne hatiye vekirin. Der xezineya kultur tam venebbe j, l ev xezne bi saya nv mliyon zdiyn ji ber asmlekirina mislmanetiy filit li ber xwe dide dij. zd hem diwa qewln xwe bi ziman kurd dibjin.

 

Ziman kurd ziman zdatiy ye, ew di diwayek de giring parastina ziman xwe wiha tne ziman:

Xwed 72 ziman zane,

Ziman her rin

Ziman kurd ye.

 

Di diwayeke din de:

Xwed 1001 navek li xwe kir,

Nav her rn nav Xwed ye .

 

end mnakiyn din ji bo zdat, kurdtiy:

 

ro rengn di ramana zdatiy de bi qedir qmet in, bi delalya xwe ala rengn dixemlnin. (Qewl basimbar, cejina Tawisi-Melek, arema sor)

embol ims, roja zrn, di nv Ala Rengn de c digire rengn w delaltir dike, ku zd ser sibeh ber var beriya roj der her ava ber xwe didin diwa xwe dikin gava miry xwe vedirin ber wan didin roj

Navn mehan bi kurd di diwayn zdadiy de

Detsana Mr Mih -Lawij Pr- bi ser xwe efsanak e

Mishefa Re Kitab Celwe, yn ku beriya hezar salan bi ziman kurd bi alfabeya kurd hatine nivsandin

Qelw diwayn zdatiy yn din

 

Piraniya kurdan bi zor dev ji zdatiya xwe berdan ji al fikir, naskirin irovekirina li ser dinyay qels bn; di war tkona ji bo azadiya welat xelk xwe de b hz bn. . Piraniya wan bn misilman dinya ereban standin cihbnek mezin di navberan wan crann wan de, yn ku kurd di bin nr wan de ne, nema. Her iqas piraniya kurdan dev ji zdatiya xwe berda be j, l wek em li jor di reng semboln ala Kurdistan de folklara kurd de dibnin, ku kurd van semboln xwe y netewey diparze dijne. Ji bo kultura kurd ya resen ya xweser zdat hewcey parastineke arinzi ye, ku ew kurdan ji crann (ereb, tirk ecem) cih dike. Parastina w p wezifa dewlet ronabrn kurd e. Berpirsyariyeke ronabrn kurd ji bo v anda wan heye; ,ji bo ku ew karbin serbixwe, di dinya kurd de bifikirin, ew div zddatiy ji nz ve nasbikin. Rya serbixwe ya dmenzyon felsefa kurd ev e!

 

VI. Berpirsyariya dewleta kurd

Di pirsekonferensa civna 16.07.2005 de li Oldenburg/Almanyay ya Mr Tashim bi ronakbrn zd re, ya ku t daxwazn zdiyan ji hikumeta raq ji ya Kurdistana bar hatin ekere kirin, wiha bang li zdiyn cihan kir: Heke hun bixwazin ola xwe biparzin, div hun bi kurd biaxivin! Ev daxwazn, yn ku ronakbrn zdiyn li Avrupa, li Kurdistana bar bakr Sovyeta ber s (3) heftiyan li pey hev di bin serokatiya Mr Tahsin de genge kirin, qebl kirin, ro j derbas dibin. Ev daxwaz ev in:

 

espandina diyaneta zdiyan bi nav di destra raq ya dam ya herama Kurdistan de

Nnertiya zdiyan li tev encmenn yasadanan hem dam dezgehn din yn dewlet li gor rjaya hejmara wan li hem astan bte kirin

Girdana devern zdiyan bi ser herma Kurdisatn ve

Perstgeha Lali tev perggegehn din yn zdiyan wek cihn din yn proz di raq de bn naskirin

Peyrew programn perwerdey amza naskirina kmtiya din (ol) bike

 

Piraniya van daxwazan nehatiy c. Ten saya serok herma Kurdistan Mesut Barzan Serokkomar raq Celal Telaban ola zdyan ket destra raq ya daym. Wek din titek berbiav ji bo zdiyan nehat kirin. Hejmara zdiyan nz 15% hemwelatiyn herema Kuristana bar e, hejmaran wan ya dem dezgehen dewlet de nagihje 3% j. Avakirina dibistanan nexwexanan ten sembolk in. Parezgehn zdiyan yn proz nayn xwed kirin, ku mirov wan mizgeftn n li herm tn avakirin, bide ber hev. Xuya ye, ku wekheviya olan ji al Hikmeta Herma Kurdistan ve yekal dimee ev yek di daxuyaniya wezarata ol de j kiv e.

 

Temslciyn oln din, -zddat Kristiyan- j di wezareta karbar ol ya herma Kurdistan de hene?Ji bo atiyeke daym wekheviyeke hem hevwelatiyn ji olan misilman, kristiyan zd ne ert e, ku berpirsyarn her s(3) olan di wezareta oli ya hikumeta herm de hebe maf wan wek hev serok wezaret j bi dor be?

 

Hikumeta Herma Kurdistan di daxuyan xwe de (Hewlr/30.04.2007) bi ten kutina kea zd Duay- datn p protestoya xwe li ser v yek tne ziman, her iqas ku bja zd derbas nebe j. Ji bo hikumet kutina jinan misilman, 24 mirovn zd , avtina misilmanan ya ser Sxan, Hewlr, Dihok xirakirina ciyn proz yn zdiyan, ne giring in. Ew ne bahsa van ran dike ne j wan protesto dike. Ev yek cidiyeta hikumet ya li ser wekheviya olan dixe xeter. r bi hev re bihatina protesto kirin, mirov karb poztsyon hukmet fhm bikira. rkarn li ser zdiyan d ji v daxuyaniy cesaret bigirin rn xwe bidomnin. Kes hikumet li ser rn dij zdiyn li hotla Mergesor ya li Hewlr ya Zanngeha Selhadin agahdar nekir? Bi daxuyaniya xwe hikumeta herm tavir wezr kultur Felat Kekayi wezareta karbar ol hev din teman dikin.

 

Daxuyaniya Poltburoya KDP (23.04.2007, Nefel) ya Serkirdayetiya YNK maqul proz in, ew terora li hember zdiyan ekere ermezar dikin parastina wan li hember van ran wek erkek dewleta kurd welatparziy dibnin. Di wan de wekheviya hevwelatiyn ji ol cih diparzin. Daxuyaniya KDP de rkarn ser xan ser hevwelatiyn zdiyan diibne yn Enfalan Helebc: Heyamek e hin ji destn re qirjgirt li bajar Msil derdorn w ran li dij hevwelatiyn kurd bergehn wan pktnin rojane hejmarek kesn bguneh tne revandin ehd kirin. Ev karn li dij mirovatiy ne, Ew yn ku heya duh plan ji bo jiholrakirina gel kurd dikir ; yn ku ta duh prosesa Enfaln re bi r ve dikir ; yn kmyabarankirina Helebce cihn din yn Kurdistan dikirin. () Bi v yek j dest pirqirj y terorstan gihaye hevwelatiyn kurdn zd di encam de 23 kurdn zd hatin ehd kirin.

 

Titk bala mirov dikine j di daxuyaniyan teva de ev e, ku di hemuyan de bja birayn kristiyan zd derbas nabe. ima ji bo misilmann li Afrka, yn ecem, tirk ereb bja bira t bir kar ann, l ev bje ji bo hevwelatiyn kurdn zd kristiyan nay bi kar ann?

 

Bedirxaniyan rabn li zdiyan kristaniyan xist, eyn tit x Ubeydilah Mr Mihemed (Mr kor y Soran) j kirin. Xalit Cibranl serleger serhildana kurd ya di pengiya x Said de- bi tirkan re li bir xwe yn elewiyn kurd li Dersm xist. Ev serhildan tev biser neketin.

 

Niv hevwelatiyn herema Kurdistana bar zd, kristiyan, ali-heq in. Div hikumeta Herma Kurdistan v yek li ber av bigire. Dray nzkayya w ji bo hem oln hevwelatiyan wek hev be. Dewletn hevdem demokratk firq naxin nava oln hevwelatiyn xwe. Dewletn ku ten oleke pereyek ji yn hevwelatiyn xwe bi ferm bike ola dewlet, riya zilm komkujiya li ser hevwelatiyn ji oln din vedike. nikare dewleteke netewedewlet (Staatsnation) avabike, ji bo avakirina netewedewlet div dewlet dewleta hemu hevwelatiyan be, ne ten dewleta hevwelatiyn olek (misilman).

 

rn li ser ola zdiyan poztsyon Hikumeta Herema Kurdistan yek al ye, ola misilmanetiy kiriye ola dewlet. Poztsyon hikumet y li jor r ji bo van ran vedike w dike bin berpirsyariya haziriya fermann li ser kurdn zd.

 

Parlementoya Kurdistan dixwaze li ser v pirsegirk bicive mijulbibe. Hv ev e, ku ew rexne li poztsyon hikumet wezaretn w bigire, bi qannek piya neheqiya li dij oln din zd, kiristiyan, al heq- bigire wekheviya olan bi qanun garant bike piya kirinn Wezareta Karbar Ol bigire, ya ku poltkake mmet (lemey) dimene v kirin dibe sekaniya fitn di nav hevwelatiyan de.

 

Heya pirsa dewlet ol ji hev ney veqetandin, dewlet wekheviya olan di destr di jayan de nemene, piya rn li hember kmolan nay girtin. r ro die ser zdyan, ew d sib here ser kiristiyanan al heq. Berpirsyar v yek j d dewleta kurd be. Ji bo wekheviya olan parastina piroltiya herma Kurdistan dewlet berpirsyar e. Pirol: Kurdistan anda kurd dewlemendtir dike. Ew ji bo bicnanna demokrasiy ert e. Tolerans hevdin tahmlkirin di rya pirdeng, piroly de derbas dibe. Dewleta kurd d hing biserbikeve.

 

 

Ali Tuku, M.A.

Li Universta Sofiya Kln Felsefe, Germanistik Slav xwendiye. Ew di war felsef de maf mastir (Magister Artium) standiye bi 5 zimanan zane di gramatk 7 zimanan de xwed zanne. Ew wek mamost dersa kurd alman li Almanyay dixebite.

 

Almanya, 02.05.2007

info@yeziden.de