A•  BAL

Lkolner-Mamhoste

2007/2008

 

 

 

 

 

ALA KURDSTAN

ALN HN DEWLETN CHAN

 

Ala Kurd nana hebna gel Kurd e!..

 

 

ro hem hzn Kurd li ser ew

Ala Kurdistan

tfaq in!..

 

 

Komek ji alayn dewletn chan

 

Li chan cara yekem ala awa bi kar hatiye?

Wateya alay i ye?

 

Gotina al, ala bi Faris beyrak bi Ereb alem e. Dema mirov li ser ala Kurdistan raweste, li p v, ma watey gotin ala ji ku tye? Hezaran sal e, ku ala di nav netewan de bi kar tye. L kes nizane heya ro cara yekem k kjan milet ala kirye dtiye? Li ber baweriya yek Xwedtiy, pt ptperest hebye. Mirovan putn xwe yn kir ewna bi reng bi ertn cuda cuda dixemilandine. Pa qiral, ah hikumdaran ji xwe re sembol, nan danne. Ew sembolina dem bi dem daw de ciy alan girtine. Ji civatn pir kevn vir de, heya roja ro alan di nav civatan de hebna xwe parastine.

 

L di dema em t de alayek netew dewletek temsl dike. Ji bo v j di dema em t de dijn de ala, nana (smgeya) netewbn ye. Di nav welat de li ciyn ferm (resm) li dervay welat de li nav ciyn navnetew de ala her milet, w mlet temsl dike. Ji bo v sedem j, ala ji aliy her milet ve proz bimbarek tt pejirandin. Dema du dewlet li dij hevdu er bikin, li piya hzn wan dewletan ewna alayn xwe radikin ban. Dema ala hzek ket erd, ew t w watey ku wan er wenda kirye. Hza ku ala xwe ket erd, d di aliy moral de tkdie.

 

Alagirn (beyreqdar) her al ji kesn bejn bala xwe bilind yn bi hz quwet tn hilbijartin! Di er de ala hzek kt dest hza dn, tt w watey ku hza ala xwe wendakir dl (esr) hatiye girtin.

 

Di dema mparatoriya Romiyan de wan bi sembola qertal xwe nan didan. Napolyon j sembolek usa bi kar aniye. ro li Yektiya Dewletn Emerk, li Elmanya Federal li gel alayn xwe semboln qertalan dewlet hza dewlet temsl dike. Ne bes ten welatn rojava, welatn Hndo-Ewrp j piraniya wana rza xwe ji qertal re heye. ro li Bar Kurdistan, Dewleta Federal ya Kurdistan li gel ala Kurdistan PDK di nav nana partiy de smgeya ser qertal j bi kar tne. Bi kurtah qertal sembola azad serxwebn ye. Di aliy dn de qertal bilind firn, hz quwet temsl dike.

 

Di dema ro em t de dijn de, ala netew ya Kurd hem Kurdan temsl dike. ro il milyon Kurd b ala nn e. Di nav alayn chan de alayn bi s rengan gelek pir in. Ji bo ku s reng, rengn serketin, pketin ore (dewrm) hatine pejirandin. Yn di v baweriy de dibjin cara yekemn di sedsala 16 an de, di er navbeyn spayol Holandiyan by de Holandiyan s reng wek turinc, sp n (hn) bi kar anne. W dem Holande gel Holand di bin nr spanyolan de bye. Pa di ala xwe de li ciy turinc reng sor bi kar anne. Di orea Fransiz de ew rengn ber bi pan, wek ber bi jor Fransizan di devgera xwe de nan dayne pa j, ji xwe re kirine ala netew ya Frans.

 

Usa xya dibe ku kes ala Kurdistan kir ji ew agahdariya li jor hat nivisn agahdar bye. Rengn alayn pir welatan wek reng ala Kurdistan ye. L ikl semboln li navey alan hey alan ji hevdu cuda dikin. Rengn ala Kurdistan dema ala ser bn hevdu be rengn ala ran pk tn. Reng irtn ala Mecaristan (Ungar, Mecar) bi hem avay rengn xwe wek alaya Kurdistan ne.

 

Di jiyan gelan de rol wateya alan girng e. Di drok Kurdan de cara yekem nav ala Kurd di efsaneya Kaway Hesinkar de derbas dibe. Kaway Hesinkar bi ptemala xwe ya p kar dikir wn wek ala xwe berjor radike w pl pl badike, li dij Dehaq xwnrij ser xwe hildide bi tevger raperna xwe bi ser dikeve. T gotin ku Kawa, Kurdan azad dike dibe serok Kurdan. Wek hikumdarek dadmend welat xwe rve dibe ptemala xwe j wek ala Kurdan bi kar tne.

 

Dema ro em li ser ala Kurdistan rawestin, cinarn Kurdan baweriya xwe hey ya li ser ala Kurdistan qet ne ba e! Ewna bi avek neyart li ala Kurdistan dinrin. Wek awa naxwazin Kurdan bipejrin, ala Kurdan re j dibjin ew qerpala (apt) ne nas, nizanim ku li kuder hat dibjin bi nav dikin. Em bjin gotina neyaran heya ciyek em r bidin wan, ji bo ku neyar hatine bi nav kirin. L Kurdn bi alaya xwe re wek dev neyaran qise dikin re em i bjin? Nezanna kor, mirovan ji neyaran btir dike neyar nijada xwe!..

Di jiyan mirovan de ala i ye? Ez dixwazim hebna alay min di jiyana xwe de awa naskir w ji wera mnak bidim. Heya heft saliya xwe di jiyana min di jiyana rojane ya ahiyn gund me de wateya alay ez bawerim nn b. Heya saln 1950 li rojavay welat tesra orea Kurdistan gelek hindik b. Ne nav Kurd Kurdistan, ne j ikla ala Kurdistan di mejy Kurdn li wir dijn de tineb. Bes Kurd diaxiftin bi xwe re j Kurmanc digotin. Bi zimanek dn dema mirov ne di xizmeta netewey xwe de be, ew dibe pyay xelkn beyan (yad). Rojavay welat herk dem dibor wek roja ro Kurd ber bi piaftin (asmlebn) dimen din. Di w dem de er di navbeyn kaptalzma chan bi sstema sosyalzm re heb. Di navbeyna Koreya Bakr Koreya Baur de j er derket b. Di er Kor de ji gundiyn gund me j yek t de bedar by b. W bi xwe re yek ala Korya Bar j an b. W dem wexta berb din bkan bnin digotin: Biin ala Hesen wnin! Ew ala Koreya Baur pir salan li gund me di ahiyan de wek ala bi kar dihat. Dema min li gundek cnar dest bi dibistana seretay kir, li wir cara yekem min ala Tirkan dt l seyr kir! Di wan salan de kesn ku Kurd bn xwendin dizann gelek hindik bn. Rojname kovar qet nn bn. Pirtk xwendin, di radyo de ne bihstin ne mimkun b. Televzyon hn ne hat b dahnan (cat neb). Radyo heb, l hn ne hat b naveya em l dijn. Rojek gotin mamhostey Tirk radyoyek any mala xwe. Dema ez j m radyo bibnim, di radyo de kilamn Tirk dihatin gotin cara silev b, ku min mala mamhoste j dt. Ez li her tit wan eceb mam. L radyoy wek sanduq mezin, btir bala min kiand b ser xwe. end xwendekarn mezin li min nrn bi eceb mayna min kenn pit re bi min re got bn: Bel, bel sibe dora te ye. Em t j di hundir radyo kin li deng te guhdar bikin! Ba bra min tye ku roja duwem ez ne y bm dibistan...

 

Ryek dirj li ber min veb ez j tev rwiyn rya tkona azadiya Kurdistan bm. Di w r de hd hd qas ji destn min derkeve bi rhevalan re ez j nvsedsale ku dimeim. L ez ro li zaroktiya xwe ya w dem dinrim difikirim, ku mirovn wek min yn w dem hey, ro j jimara wan ya di nav Kurdan de hey, ji jimara w dem ne hindiktir in! Ewn ku nezan belangaz in, jimara wan ya di nav Kurdan de hey ji jimara ber ne kmtir e! ar Kurd y bi nav Nab (1642-1712) bi esl xwe Kurd Rhay ye bi Kurdiya ro sa dibje: Ew mahna (mas) ku di nav derya de dijn l nizanin ku ew deryay t de dijn heye! Demn bor ne ten li gund me, dema mritiyn Kurdan de j hin mrn Kurd bi neyarn Kurdan re er kirye, hinek mrn Kurd ya li er seyr kirine, an j aliy neyaran girtine!.. Sedsal usa borne. Di nv sedsala bstan de Kurd ji xewa sedsalan ya re iyar dibin li Rojhilat Kurdistan li Mahabad (1946) Komarek Kurdan ava dikin. L komar z dixile. Alkariya Kurdn li Rojavay Kurdistan dijn bila li alk bimne, kes ne bna w, ne j, ji tkna w behay dibin. Li Bar Kurdistan Kurdn bi rmet bi nav pmerge qet tu caran ek ji dest xwe bernedane. Pa li Bakur welat di destpka saln 1970 y p de deng ekan carek dn destpkir. i Baur dibe i li Bakur, Rojhilat Rojava her Kurd li benda roja azadiya xwe bn! L di daw de li Kurdn Baur roj hilat w j ewqa xwe daye hem welat! Ew roja zer, trojn xwe avt her der. Di naveya ala Kurdistan de ala Kurdan wek ala Komara Mahabat w j rengn xwe kir sor, sp kesk.

 

 

Di Jiyan Gelan de Hebnn Girng i n?

 

Di jiyan netewan (milet) de pir hebnn girng hene. Ji wana s sembol pir girng in. Ji wan girngiyan yek ala netew, duwem sirda netew ya syemn j nex (xerte) snorn welat in. Sird ala Kurdistan ro ba xya ye. Li ser wan qet ti guftugo nabin. Giya li ser koka xwe n dibe. Her saz, part komelek Kurd nanek (sembolek) xwe heye. Her nan w saziy, an j w partiy temsl dike. L ala Kurdistan hem sazyn Kurdan di bin siya xwe de li hev dicivne. Hem saz partiyn Kurd j wek neteweyn din li ala xwe ya netew xwed derdikevin. Ew rzik (qeyde) ne ji bo kurdan ten, ji bo hem neteweyn chan derbas dibe. Di hebna syemn de yan di snorn nexa Kurdistan de di mercn em ro t de dijn mirov dikare r heye, ku li ser snoran li hev neke. Ewa ne di dest me Kurdan ten de ye! Kes kor dixwaze avek ron, l Xwed du avn ron pde hn iqas xwetir dibe! Kurd snorn t de dijn dixwazin wan hem bi dest xwe xin. Xwestin titek e, l xwed derketin, dest xwe xistin pa l hikumkirin titek din e!..

Yek dn (t) kevirek davje brek, l il kes bi aqil nikarin w kevir ji w br derxnin!.. Di saln bor de li ser ala Kurdistan sirda netew Ey Raqb hin genge bn. L ew gengeiya ne rast ne di ciy xwe de, ji aliy welatparzan ve z hate vemirandin. Ji bo ku ala Kurdistan ro li ser erdek azad ya bi nav Kurdistan li ser pnc milyon Kurd pl dide. Ji bil neyarn Kurdan gelo ma k dikare li dij rewek sa li dij ala Kurdistan raweste?.. end salan ber mirov dikar li ser mijarn usa biaxive. L ro dijmin bi dil xwe bixwazin, an j nexwazin ala Kurdistan dipejrin. Dema xrnexwazn Kurdistan ewna bi mivan diin Kurdistan bi gotina sirda netew Ey Raqb bejna xwe li ber ala Kurdistan ditewnin. Ji bo v j pwste ku hem Kurd ala xwe ya ro bipejrin l xwed derkevin. Ew j erka ser mil her Kurd/ ye!..

 

L ez dixwazim mijara alan bi avek zanist bikolnim. Gelo ma roja em t de dijn Kurdek dikane li dij ala Kurd derkeve? Ez ne di w baweiy de me, ku bi zanna xwe Kurdek bje : Ez li dij ew ala ya ro heyme! Rengn ala Kurdan kesk sor zer, li naveya w de roja wek gewher, ma ji van rengan xwetirn li chan kjan ala hn heye? L li gor her netew ala xwe iqas proz e, ala Kurdistan j, ji bo Kurdan ewqas proz e!..

 

Ala Kurdistan cara yekem k kiriye?

 

Ala Kurdistan di destpk de heya roja ro awa hatiye v qonax? end gotinan dixwazim li ser v mijar bjim ronahxim. x Mehmud Berzenc dema bibe qiral Kurdistan li ser ala Kurdistan j karbar pk tne dixwaze ala Kurdistan bide amadekirin. Li ser bingeha ala Kurdistan ew awa hate amadekirin cara yekem k ew kir ji dest k hate der, dixwazim lkolnek kurt pk xwedevanan bikim. Wezr x Mehmud y Poste akr Mecrum li sala 1951 an de di derheq Ala Kurdistan de ji Mamhoste Dr. Cemal Nebez re diaxife. Di dema Komara Kurd Ya Mahabad de di ew alaya Kurdistan de hinek guhartin hatine kirin. Zinar Slop di serboriyn xwe de li ser ala Komara Mahabad usa dinivisne: Hukumeta Cumhuryeta Mahabad Ala Kurdstan ya ku di 1919 an de ji aliy -Teklat ctmaye Cemyet- ve hatib tesbtkirin girtin, l li kleka roja w, rism du simbiln genim li pit w j iyayek dareke am l zde kirin bi gulover j li ser w -Dewlet Cumhuryet Kurdistan- nivsn ew wek ala Cumhuryeta Mahabad qebl kirin. Komara Mahabad dema 31 Adar sala 1947 an Qaz Muhamed hat dardakirin unda daw l hat. Heya komar hate rxandin ew ala b alaya Kurdistan. Dema Barzaniy nemir bi hzn xwe yn ekdar ve vegeriya Kurdistana Baur jina Qaz Muhamed ew ala ji Stenbol ya orjnal di dest de hey, ew day b Barzaniy gorbehit. L di dema Xoybn Serhildana Agir de ew ala ro li Bar welat ji bo Dewleta Federal Ya Kurdistan ferm hat pejirandin, ew ala li ser bingeha alaya Ahmed Muxtar Caf kiriye. ro hem Kurd dostn Kurdan li w ala Kurdistan xwed derdikevin. Di muzeya alayn chan yn li Stockholm bi nav ala Kurdistan ew model ro Kurd bi kar tnin ciy xwe digire. Min bi xwe j ew ala li Stockholm dtiye. L trojn roj ne wek trojn ala ro ne. Ser trojan ne tj in, ewna hinek pan in!..

 

 

AHMED MUXTAR BEG CAF

(1896-1935)

Ala Kurdistan ji bo hem hz saziyn Kurd Kurdistaniyan nana yektiya wan e. Heke hz partiyek Kurd an j mirovn welatperwer yektiyek rasteqn bixwazin, pwist e, ku ew di bin siya ala Kurdistan de bicivin. Ji bo v j ala neteweya Kurd ji Kurd ji Kurdistaniyan re gelek girng e! Pwist e, ku her Kurd Kurdistan ji alaya Kurd ro re giram rz bigire. Rast, li her ciy din rast ye; nezann j li ser mirovn nezan bela ye!.. Ji nezanne nebe, ma Kurdek neyartiya ala xwe dike?

 

Bi v gotar end gotarn li p min derheq ala Kurdistan de hatin nivisn j ba didin xyakirin, ku di ikl ala Kurdistan de guhartin nebne. Di destpk de ala awa ye, ro j ew ala sa ye. Di gotnn ber de nav ala ker Kurd y yekemn Ahmed Muxtar Caf derbas nabe.

 

end mnak dtinn drok di derheq ala Kurdistan de:

 

Di derheq ala Kurdistan de birz Mahmd Lewend (1) j lkolnek kirye. Ew j wek li jor ala awa bye ikla xwe ji kjan reng fguran pk hatiye li ser radiweste. Bes di nixteya ala cara yekem k kirye? de ne wekhev heye. Di v derbar de li gor Lewend Mistefa Paa Yamlk yek ji muessisn Teklat ctmaye Cemyet ye ku ikl ala Kurd tesbt kirye di hukmata x Mehmd de j bye wezr berpisyar rojnama nv resm ya v hukmat Bang Kurdistan ne dr e, ku ala Kurd ya x Mehmd ku di 10.10.1922 an de hatiye tesbtkirin j bi pniyaza w hatibe qeblkirin. dibje di derheq ala Kurdistan de dtina xwe sa berdewam dike: Wek her millet, Kurd j xwedy alek ne. Ala Kurdan ya ku ro t bikarann sor, sip, kesk e di navna w de j rojek zer heye. Ev al di 1920 an de ji al Teklat ctmaye Cemyet ya Kurdan ve hatiye tesbtkirin.

Di derheq Ala Kurdan ya ber de Lokman Polat (2) sa dinivsine: Wek t zann Med baprn Kurdanin. Medan di drok de mparatoriyek mezin damezrandine. Wek her mlet ew j di dema xwe de xwedan ala xwe bne. Ala wan sembola mparatoriya wan bye. Ala Medan weha b: Li al jor ertek sor heye. Di nav v erta sor de ta heye. Tac zer e. Li nav ertek sp heye. Di nav v erta sp de wneya r heye li pey r j trjn roj derketine. Roj bi reng zer e r j bi reng gewher e. Li al jr ertek kesk heye. Di nav v erta kesk de ti wneyek l nn e... Ala Medan ku di dema droka qedm de bi kar anne ala Kurdan ku ya niha wek sembola netew diparzin ne wek hev bin j, rengn wan wek hev in. Kesk sor zer di her du alayan de j cih girtine. Alaya Kurdan ya niha de ta r j derketine. Di ala Medan de roj nv roj e, di ala niha de roj bi temam heye. dibje. Ala Medan ala Kurdan ya ro raber hevdu dike nzkatiya rengn wan nan dide.

Dsa Karm Zand y Silman di derheq ala Med Kurdan de sa dibje: Kurd ji Medan vir de (li pzayin 700) heya roja ro alayek ten bi kar tnin. Li Kurdistan reng sor, sp reng kesk li nav roja ji 21 uayan (trj) pk hat her diparzin. Ew gotinn xwe yn li ser Medan sa berdewam dike: Medan ew ala xwe ji bo sirut smgebikin hilbijartine. Ji bo ku her dem Kurdan ji sirut hezkirine. Ew rengn ala Kurdan aret ew nixteyan dikin. Reng sor, temsl qurbann Kurdan dayne, rojhilatina roj ronahiy, reng sp sadetiy aitiy, reng kesk j reng sirut ye. uayn li dor roj j 21 Adar, Newroz smge dikin. Karm Zand zaneyek Kurdan li ser nexa Kurdistan bi kar kirina xwe tye nasn. Li sala 1946 an de dema Komara Kurd Ya Mahabad hate damezrandin w li wir mamostet dikirye. (3)

Weney Ala Kurdistan (1916-1946)

Di dema er chan yekemin de ji bil Kurdistana Rojhilat hem erda Kurdistan di nav snorn mparatoriya Osman de dima. Ronakbr siyasetmedarn Kurdan piraniya wan li Stenbol nitech bn. Dayn standina Kurdan ji her perey w dem gelek ba bye. Ji bo v sedem j welatek azad di nav wan de dihatiye guftugo kirin. Di bingeha avakirina ala Kurdistan de her iqas pniyaz kar li ser erda Kurdistan by j, komeln siyas li Stenbol bne. Biryarn wan girt li ser hem dtinan muteber bne. Di saln 1920 an unda dema Komara Iraq Suriy bn unda xwendekar ronakbrn Kurdan piraniya wan vererne Iraq Suriy. Kesn bi ala Kurd kirin re mijul dibn yn baweriya xwe bi hebna ala Kurdistan hey ji Stenbol vegeriyan nav welat unda, ala Kurdistan j di nav tevgera azadiya Kurdistan de ciy xwe digire. Di avakirina Dewleta x Mehmud Berzenc di destpka saziya Xoybn pda di nav komele, saz partiyn Kurd de ala Kurdistan dibe nana Kurdan.

Kovara Hawar Ala Kurd, 1932

Di drok me Kurdan de Kovara Hawar wek dibistanek njen e. Hejmara w yekemn 15 Gulan 1932 an de hatiye weandin. 57 hejmar derketin unda 15 Tebax sala 1943 an de daw l hatiye. Ew kovar, drok Kurdan ya sedsal 20 an di aliy ziman Kurd, and mejy Kurd de pir nixteyn tar ronah dixe. Di aliy civatnasn netew de j li ser rek njn gavn girng hatine avtin. Di aliy netewebn de mnakn gotarn rzan ji welatn Rojava hatin girtin cara yekem di v kovar de hatine belavkirin weandin. Gotara ji aliy Celaded Bedirxan ve ya di Kovara Hawar hejmara 9 an, 30 y lon sala 1932 an de hat nivsn de li ser ala Kurdistan agah dide sa dibje: Her milet xwediy alak ye. Ala nana milet welat e. Tevayiya heyna miletan di ala wan de civiya ye. Al nams, rmet bext miletan e. Zaroyn her milet ji bona bilind bi kedrbna ala xwe, bperwa xwe didin kutin. Ala her milet j re beha ye... Ala Kurdan ji jor ber bi jr ve, ser hev sor, sp kesk e, di di nava w de roj diirise. Di hejmara 11 an de j kovar bi rengn ala Kurdistan hatiye weandin. Roja di navenda ala de ji 18 niikan (trj) pk hatiye. Di destpk de ala bi destan hat kirin de hesab niikan ba nehatiye hesabkirin. L bi teknika ro ala Kurdistan wek Celaded Bedirxan nan dayiye. L niikn alaya rasteqn 21 in. Hejmara bst yekan hem roja 21 Adar Newroz, hem j ser sala salnameya Kurd nan dide. Wateya 21 Adar ya dn j, di aliy navnetew de ew roj, roja tkona geln chan ya li dij nijadperestiy ye...

Di Kovara Hawar, hejmara 5 an, 20 Trmeh sala 1932 an de bi leqeb Herekol Ezzan Celadet Bedirxan li ser ala Kurdistan helbestek j nivsye. Ji bo ikla ala Kurdistan batirn bte dyarkirin ew helbesta wek bingeha xwe awa hatiy nivsn li jr xyaye. (4)

 

Ala Kurdan

Ala Kurdan di nav rok

i bedew bi heybet

Bi ar reng , rengn te

i delal i xwekok

Xzek kesk xzek sor

Nav sip nvek zer

Keskesor e, bi roj e

Ev li jr ew li jor.

Semyana ke lawan,

Rmeta jin mran,

Neyarn te pir j bin,

Tu d bid bera wan.

Ko iris roja te ,

D belav bin mij d.

Rabe ser xwe ser bilind,

Nzk bye roja te.

Nvakirin weandina duwemn ya Kowara Hawar di sala 1975 an di rpel p pa de bi rengn ala Kurd ciy xwe digire. (5)

Tkoer helbestvan nemir Osman Sebr (1905-1986) j di nav nivskarn Kovara Hawar de cih girt b. Ew endam rxistina Xoybn, pa j siyasedmedar li Baur Pik bi nav deng b. W di helbesta di dwana xwe de (6) ya bi nav Ala Rengn ala Kurdan sa pdar (tasvr) dike:

 

Ala Rengn

Min div her tu bilind b

Ala rengn kesk zer.

Him xwe him ceng rmet

Tn zann ji sor gewr

Dr, nzk ez te hildim.

Tu y xemla ban min.

Ger bi v derman mirin b

Bo te gor can min!

S salan bi te kfxwe bm,

Agr, Zlan, Tendrek,

Li p suhna te bne ax.

Lekern Turk lek bi lek

Drsm Sasun Pijder

Bo te xwn dirjin.

Her xort in, her Kurd in

Bo te lavjan dibjin,

Leker im bot e ala min.

Min div gurmn er

Duwanzde mlyon bne pand,

Bo te Kurdn pir huner.

Osman Sebr, 1936

 

 

hsan Nr Paa

(1893 1976)

 

Leheng serhildana Agiriy hsan Nr Paa di brannn xwe de li ser ala Kurdistan dinivisne. Di 1926 an de, Bro Hesk Tl, ji la Celaliyan, li iyay Agriy ser hildide. Di sala 1927 an de hsan Nr, xwe dighne iyay Agiriy. Rvabirina ore digire dest xwe. Ji al rxistina Xoybn ve wek serfermandar leker tt hilbijartin. Di w sal de ala s rengn ya serxwebna Kurdistan, ku di sala 1920 an de ya Teklat Cemyeta Kurdstan qebl kirib, rxistina Xoybn ew ala andin Agiriy. hsan Nr Paa w alay cara pn li Agiriy bilind dike.

hsan Nr Paa dibje:Min posteke esker ji xortn nebez Kurdan amade kir, ala Kurdistan li ser iyay Agiriy daikand. Hzn Rom ku li dora bajar Bayezd bn. Pasevann qaremann Agiriy ji dr ve ji bo al hurra dikiandin li epikan dixistin. W ax li Agiriy teklateke esker, dareyeke Kurd heb."

 

 

 

Qaz Muhamed

(1893 30 Adar 1947)

 

Ala Komara Kurd Ya Mahabad

 

Di pirtka William Aegleton (7) bi nav Komara Kurd Ya Mahabad di sala 1962 an weandi de li ser ala Kurd sa dinivsne: Di sala 1944 an meha Gulan de rxistina (saz) bi nav Komele bi hevalbendn xwe yn li Iraq ve ala Kurd ya netew amade kir. Ala ku s iritan pk hat de her irt bi rengek b. Li her jor reng sor, li nav de sp, li her jr j reng kesk cih digirt. Bi v avay rengn ala ran hat bn ser bin hev. Di navend alay de sembola Kurdan roj, li her du aliyn roj de simbln genim, li pa iyayek weney pnivs cih girt b. Di vir de nivskar ikla ala Kurd ya Mahabad li p avan dide diyar kirin. Li jor ala Kurd ya rasteqn ima sa hate guhartin li ser w tu agahiyn dn nade.

 

Qedr Ceml Paa (Zinar Slop) di serboriyn xwe de li ser ala Komara Mahabad sa dinivisne: Hukumeta Cumhuryeta Mahabad Ala Kurdstan ya ku di 1919 an de ji aliy -Teklat ctmaye Cemyet- ve hatib tesbtkirin girtin, l li kleka roja w, rism du simbiln genim li pit w j iyayek dareke am l zde kirin bi gulover j li ser w -Dewlet Cumhuryet Kurdistan- nivsn ew wek ala Cumhuryeta Mahabad qebl kirin. Komara Mahabad dema 31 Adar sala 1947 an Qaz Muhamed hat dardakirin unda daw l hat. Heya komar hate rxandin ew ala b ala ya Kurdistan. Dema Barzaniy nemir bi hzn xwe yn ekdar ve vegeriya Kurdistana Baur jina Qaz Muhamed ew ala ku ji Stenbol ya orjnal di dest de hey, ew day b Barzaniy gorbehit, dibjin.

 

 

 

M. Mustafa Barzani

(1903 3 Adar 1979)

 

L di dema Xoybn Serhildana Agir de ew ala ro li Bar welat ji bo Dewleta Federal Ya Kurdistan ferm hat pejirandin, ew ala li ser bingeha ala ya Ahmed Muxtar Caf kiriye. Hem Kurd dostn Kurdan li w ala Kurdistan xwed derdikevin. Di muzeya alayn chan ya li Stockholm de bi nav Kurdistan ew model ro bi kar tt ciy xwe digire.

Ala Kurdistan ji bo hem hz saziyn Kurd Kurdistaniyan nana yektiya wan e. Heke mirov yektiyek rasteqn bixwaze, pwist e, ku ew di bin siya ala Kurdistan de pk be. Ji bo v j ala neteweya Kurd ji Kurd ji Kurdistaniyan re gelek girng e! Pwist e, ku hem Kurd l giram rz bigirin.

 

 

 

 

 

 

ehd Kurdistan Ap Musa Anter

(1920 1992)

 

Di pirtka xwe ya bi nav Serboriyn Min de dema pwistiya alayek Kurdistan dibe kirina w dide ser mil xwe. Musa Anter dibje Di sala 1948 an de li gel Yusif Azzoglu end Kurdn din rxistinek dan bn. Di rxistin de sondek j dixwarin. Ji bo w dest xwe datann ser ala Kurd bi ekek sonda xwe dixwarin!. Musa Anter ji bo v alay sa dibje: Wezfa kirina alay li ser min b. Ez li Stenbol m Kapaliariy, min her yek nv mtro, ar reng qma kirn. Ala ro j t zann: Sor, sp kesk, li ort j rojek zer heye. Sembola reng roja li ser alay j weha ye; sp, at ye, sor xwn ore e, kesk bereketa Kurdistan Mezopotamyay ye. Roj j sembola dn mil y Kurdan Zerdt ye."

 

 

 

Prof. Dr. Jemal Nebez drok ala Kurdiustan

           (1933 - )

Jemal Nebez zanyarek hemdem kurd e. Di saln 1970 an de ew li zanngeha Berln ya Azad (FU) di nsttta ranstk de, di destpk de mna wanebj pit hng mna Ass. Prof. Dr. ders dida. Beek ji waneyn w, Kurdoloj, Fars drok ran b. Herwuha drok ran b. Min ew di wan salan de naskir ew b mamostey min j. Ji Qiral (Shah) Kurdistan Shx Mahmud Berzenc bigir heya roja ro, ew gelek Kurdn bi nav deng dinase hevaltiya xwe bi wan re heye...

Jemal Nebez li ser ala Kurdistan di meha Tebax sala 2008 an de bi min re wusa axaft: Li ser ala Kurdistan pir tishtn tn gotin ku ji wana gelek ne rast in. Helbestvan walatparz mezin Hejar ku di dema Komara Kurdistan (1946) de jiya ye ew bye ddar ala Komara Kurdistan j. Li ser ala Kurdistan gotinn xwe wusa tne ziman dibje:

Kurdistanim rengne,

Behet ser zevne!

Xakim weku alakem

Reng sor sp n e.

 

Mna ku em dibnin, di navenda ala Kurdistan de roj heye. Ew ji hizra mtrazm hatiye. Dtina min li ser ala Kurdistan ji z de heye: Di sala 1951 an de, dema ez li zanngeha Bexday da xwendekar bm, min Kurdperwerek bi nav Ber Mur dinas. Dikan w by b malbenda Kurdn Bexday. Rojek jimarek pir bi temen hatin dikana Ber Mur. Di nav wan de y temen xwe her xort ez bm. Ew roj, roja Cejna Newreoz b. W dem prozkirina Newroz ne ferm b li Iraq! Prozkirina Newroz li Bar Kurdistan di dema orea Eyll de (1969/1970) b cejnek serbest ferm.

Kesn di civn de bedar by, hem bi hevra rabn em hem n mala parzer Maruf Ciyawuk. Ew ji xelk Hewler b. Di sala 1927 an de li Bexday Yana Serkewtin Kurdan (Kluba Kurd) kir b. Ji ber ku endamn Klub kirya xan neday bn, ew hat b girtin! Maruf Ciyawuk near by b ku li ser dery mala xwe tabloyek dabne li ser w j Yana Serkewtin Kurdan binivisne!.. Em n w ciy. Di nav me de akr Mecrum (wezr post di dema hikumata Shx Mahmud Berzenc de) mamoste Refk Hilm, serheng Emn Rewandiz, serheng Arf Sor, Refq alak (oreger, anoger, helbestvan, nivskar), serheng Cemal Arf Kerkk, Abdulqadr Qezaz, Mela Wahd Hewler j hebn. Pirsyar hatin kirin ku ji bo i li ser der Yana ala Kurdistan nehatiye nian dayn! Bedarn civn ji wan her yek ji xwe titek gotin! Gotbja ala Kurdistan derket hol. Herkes reyek digotin ku ew ji hevdu cuda bn. akr Mecrum dest bi axaftina xwe kir wusa gotina xwe berdewam kir: Ala Kurdistan ji er chan yekemn vir de heye ji aliy hozan nitmanperwer Kurd Ahmed Muxtar Caf ve cara yekem li Helepce hatiye kirin. Pit er chan Mjer Noel (efser hzn Brtanya yn li Silmaniy b) ew ala hey li Silmaniy bir b, bo Bakur Kurdistan.

 

 

 

Qral Kurdistan x Mahmud Bercenc

 

x Mahmud li ser Noel sala 1956 an gava em n dtina w, ji me re wusa got:Ew mirovek ba alkariya Kurdan dikir! akr Mecrum gotina xwe wusa berdewam kir: Xor (roj) ji i hatiye? Eva li dij heyf Osmaniyan b ku ew li cem wan sembolek b. Kurdan roj bi xwe re mna sembol bi kar anne. onku brbaweriya Ahmed Muxtar Caf wusa b ku Kurd rz titek digirin ku bikare bibexe. Xor, germ e, ronah dibexe. L heyv j ew ronah digire. Ew bi xwe sar tar ye!.. akr Mecrum digot: Rengn ala Kurdistan ji rengn siruta Kurdistan hatine girtin. Kurdistan kesk sor sp ye!

Mamoste Jemal Nebez dibje: Doz Xor (ro, roj) titek pir kevn e, di mtolojiya Kurd Mezopotamy de. Di saln 1920 an de Red ewq, Saleh Zek Sahbqiran li Bexday kovar Diyar Kurdistan derdixistin. Kek Red mirovek nitmanper b, di serdem xort de ew efsar Osmaniyan b li navey Hewreman de. Gelek zanna kevn avkanyn girng li cem w hebn. W bi min re got: Ew alaya Kurdan hey serdem ceng chan yekemn vir de heye. Ew j rastiya gotinn akr Mecrum teyd dike...

 

 

akr Mecrum

(Wezr poste di dema hikumat x Mahmud Berzenc de)

 

Di sala 1960 de Mr Kamuran Bedrxan ji Jemal Nebez re dibje: Ew ala Kurdistan di serdema peymana Sevr vir de li ser tte axaftin. General erf Paa (esl xwe ji Silmaniy ye li Stenbol Stockholm jiya ye) di peymana Sevr de w, Kurd bi w ala temsl kirye.

Mamoste Mehemed Qizilc Turcan heval hevkar Simko Axa b. W li Urmiy rojnamey Roj Kurd weandiye. Di saln 1950 de Mamhostey Kolec eret slam li Bexda b, ku z z dihat dikan hostad Ber Mur. Ez j carna waneyn (ders) w de bedar dibm min j guhdar dersan dikir. Carek mamhoste got, ew ala serdem Simko de li rojhilat Kurdistan heb. Qizilc direje da bi gotin xwe got: Dr. Ezz Zend (Bokan) di sala 1937 an de Komel Azadxwaz Kurdistan li rojhilat kir. Ew komel pit end salek km tk . Ala Kurdistan cem Ezz Zend b. Pit w, ala Kurdistan kete dest komela bi nav (J.K.). Weney xor ten li ser kovara wan ya bi nav Nitman heb. Wan nedizann y komar Kurdistan bi zy dibe. L komar b. Shunda ew xor rengn sor sp n bn bingeha ala Kurdistan. Li p il sal ber em li Ewrpa di civn, semnar Newrozan de ew ala her dem dadinan. Ew demn bor de kesn Kurd ku xwe pver, epajo didtin dema me ew ala proz radikir an dida wana bi me henek siqefn xwe dikirin... L herkes ro dibne ku ala Kurdistan bi ferm bi teybet bye ala xelk Kurdistan.

 

 

 

 

 

Prof. Dr. Ubeydulah Eybyan (1929 - )

 

Min di avakirina Komara Mahabad de ala Kurd bilind kir!.."

Di rojnameya heftey ya siyas and Dema N de li Hewlr bi mamhoste Prof. Dr. Ubeydulah Eybyan re hevpeyvnek gelek balk 21 Trmeha 2005 an de hatiye kirin. Dema ew gotar hate bilav kirin mamoste hn li din b. Ji bo v j ew avkaniya di nav me de dijt y li ser ala Kurdistan herkes ronah bike. Ez bawerim ji v p de li ser droka ala Kurdistan ji bil neyaran tukes nikare gengeiy j bike!..

 

Bi end gotina ez dixwazim Ubeydulah Eybiyan bidim nasandin. Di sala 1928 an de li Rojhilat Kurdistan li bajar Mahabad hatiye din. W xwendina xwe ya seretay navn ciy l hat din, ya bilind j li Zanngeha Tebrz xilas kiriye.

 

Ew di 17-18 saliya xwe de bedar orea avakirina Komara Kurdistan ya Mahabad dibe. Bi gotina xwe dibje: Di nav refn oregern Komara Kurdistan ya Mahabad de ala Kurd min bi dest xwe bilind kir!.. Ew yek ji wan kesn hmdarn Komela Jkev (J.K.) ya Rojhilat Kurdistan ye. Ev komele di iyarkirin serkeftina tevgera rojhilat Kurdistan de roleke girng lstiye. W hevalbend hevkariya Serhildana Agir ya peng w hsan Nur Paa j kirye. Ew bi helbestvan ronakbrn Kurd yn nemir wek Qedr-Can, Cigerxwn, Celaded Bedirxan Osman Sebr re j bye heval. Ew profesorek Kurd bi dehan berhemn xwe yn zanist bi afirandina wan j tye nasn. Ew bi emr xwe y dirj ro li Kurdistana azad dijt.

 

Prof. Dr. Ubeydulah Eybiyan bersiva kovar sa dide: Min hem avakirin, hem j rxandina Komara Kurdistan ya Mahabad bi avn xwe dtin!..

Seyday Eyubiyan, hn bne ahid drokeke dr dirj. We avakirin rxandina Komara Kurdistan ya Mahabad bi avn xwe dtiye. Hn dikarin behsa w drok ji me re bikin?

 

Prof. Dr. Eybiyan: Ev tevgera sala 1946 an, yan Komara Kurdistan ya Mahabad, ji aliy Komeleya J.K. ve hat lidarxistin. Ji pereyn din j li bar Kurdistan Komeleya Hwa, li bakur Kurdistan j Komeleya Hv ji bo hiyarkirina gel Kurdistan di nav tevgerek de bn. Yan ev komele her end yekser bi hev ve girday nebin j, pwendiyn wan yn netew li gel hev hebn. Komeleya J.K. di avakirin di hiyarkirina bizava Kurdn ran de alakiyn ba kirin. Pa j Rs hatin ew alakiyn wan dan rawestandin, nehtin ku xebatn netew (mil) bikin. Pa j w nav xwe guhart, di ciy w de Hzb Demokrat ran (PDK-) ava b. Hem endam alkarn w komel bn yn ku Komar ava kirin. Ez bi xwe j endam w komel bm. Min bi xwe di avakirina Komara Kurdistan ya Mahabad de ala Kurd bilind kiriye. Ez w dem hj 17-18 sal bm. Qaz Mihemed Mela Mistafa Barzan li ser ban dareya Adliyey dipeyivn. Serok Komeleya J.K. Husein Fayk j li w der b. Ev ala Komar ya ku min bi dest xwe bilind kir, her ew ala b, ya ku hsan Nur Paa di Serhildana Ararat de bilind kir; her ew al b, ku x Mehmd Berzenc j li Silmany bilind kir; her ew al b, ku nuha kek Mesud li bar Kurdistan bilind kiriye. Li her s ciyan j her eyn al b. L li ser arma Komara Mahabad xencer guliy zeytn hebn. L pa ji ser ala Kurdistan ew xencer zeytn rakirin. dibje. (8)

 

Prof. Dr. Ubeydulah Eybyan Ji bo Ala Kurdistan mnakek drok znd ye. Ji xwe tu welatparz neteweperwer li dij ikl rengn Ala Kurdistan nn in. Di nav pir alan de dema mirov l ninre btir piran ew bala mirovan dikine ser xwe. Ala Kurd hem xweik hem j rengn e, ew bi hebna neteweya Kurd gelek zengn e! Dijmin li w dinerin, dipeqin dimirin! Kurd dostn Kurdan j p w adibin. Ey Ala Kurd! Tu her bij, heta hetay!..

 

 

 

 

Serok Dewleta Kurd Ya Federal

Mesd Barzan

 

Serok Dewleta Kurd Ya Federal Birz Mesd Barzan ro ew ala Kurd ya ku bi salan e ji bo w xwn tye rijandin roj bi roj li ser erda bav kalan w bilindtir dike. Ne Kurd ten, ro dijmin j v rastiy dibnin bi ew hebna ala Kurdan ya evra proz baweriya xwe tnin bejna xwe li ber w ditewnin. Ew ala Kurdistan ya ro hey hem Kurdan hembez temsl dike. Di helbesta Hejar ya bi nav Ala Kurd de bi regn Kurd yn hja ala Kurdistan di ew ar rzikan de bi hostet wusa hatiye xemilandin niandayn:

 

Kurdistanim rengne,

Behet ser zevne!

Xakim weku alakem

Reng sor sp n e.

Di ew helbesta dirj de mizgniya sazbyna Dewleta Federal ya Kurdistan usa hatiye nivsin. L dema ew gotar hat nivsn gotina Kurdistan Be! ez dikarim bi dilxweiya xwe ya ro bjim: ro Kurdistan bye. L ew awa batirn bighje snorn xwe y awa bye parastin?..

 

 

 

 

 

 

 

 

Serok Komara Iraq Mam Celal Serok Dewleta Kurd Ya Federal Birz Mesd Barzan

Kurd bi nav wan

ro li chan

Bi ferm tne

Nasn!

 

 

Dem hatiye ku d Kurd hevdu hembz bikin li hem serokn xwe xwed derkevin! Ji bo v j yektiyek netew ji Kurdan re ert e, ku Kurdistan j w dem avabe be...

 

 

KURDSTAN BE!..

 

Gelo d dizanim

Kurdistan be!..

Roj ewqas ne dr in

Werin, Kurdino werin !

Di nav koma xwe de

Hem ciy xwe bigirin.

De werin hel werin,

Ne ten yek bi yek

Bi hezaran hezaran,

Bi piraniya milyonan!

Deng xwe z rakin,

Ala Kurdan her bakin.

ro dibe, an j sibe dibe

Dewleta Kurd y be.

Reng kesk sor zer

Li ser w sp gewher

Ew ala y nana wbe.

....

A. BAL

1998

 

 

 

 

 

 

 

Dmena Ala Kurdistan

(Bi teknk hatiye kirin)

 

Ngar (Fgur) 1

Bi hendaz kirina dmena Ala Kurdistan

 

 

 

 

Ngar (Fgur) 2

Dmena roj ya trjn (21) roj di navenda al de

 

 

 

Ngar (Fgur) 3

      Dmena hendeze ya roj trjn (21) roj di alay de

 

Ngar (Fgur) 4

Dmena kirina roj 21 trjn roj bi teknka hendeze

awa dibin di ngara jor de xya dibe.

 

Ala Kurdistan ya rasteqn

awa tye alandin xzkirin?

 

 

Ngar (Fgur) 5

Dmena Ala Kurdistan Ya Resteqn

(Roj 21 trojn w bi kirina teknka hendeze)

 

 

 

 

 

 

avkan:

1) Ala Kurdistan, Mahmd Lewend, Ek poltka, hejmar 130, 26.02. 2000

2) Ala Medan, Lokman Polat, Rojnameya Hv, hejmara teybet 2; 06.03.1999

3) Ala Kurdan ya Medan, Karm Zand, Ozgur poltka, Elmanya, 18.02.2004

The National Flag of Kurdistan, by: Dr. B. A. Eliasi, and Prof. Mehrdad Izady

4) Hawar (1932-1943), No: 9, 30 lon 1932

5) Hawar, Kovara Kurd-Revue Kurde, kurdish Journal, Nos.24-57

Damascus (am)/Syria, 1975

6) Dwana Osman Sebr, amadekar Mamoste A. Bal, Weann Apec, Stockholm, 1998

7) Komara Kurd Ya Mahabad, William Aegleton, Weann Koral, Stenbol, 1962

8) Dema N, 21 Trmeh 2005 / Diyarbakir (Amed) hejmara 111

9) Ji hevpeyvna bi Mamhoste Dr. Jemal Nebez re ya di Meha Tebax 2008 an de li Berlin hat kirin.